M. Mokwa urodził się 9.04.1889 w Malarach k. Górek, w parafii Wiele, zmarł zaś 15.06.1987 r. w Sopocie. Jego rodzinny przysiółek Malary to cząstka świata znad Jeziora Wdzydzkiego (→ Wdzydze), będącego bohaterem jednego z najważniejszych tematów jego twórczości malarskiej. Dominowała jednak w niej problematyka morza, w tym historia Polski na morzu i powojenna rzeczywistość ludzi morza. Już przed wojną zdobył wśród ludzi sztuki tytuł czołowego polskiego marynisty (→ Bałtyk/Bôłt).
Pochodził z zamożnej rodziny gburskiej Franciszka i Pauliny z Kuczkowskich. Po nauce w Collegium Marianum w Pelplinie i w gimnazjum starogardzkim, gdzie był filomatą, studiował malarstwo w Norymberdze, Monachium i Berlinie, zwiedzając sąsiednie kraje Europy. Praktykę w zakresie malarstwa monumentalnego odbył na zamku w Malborku i w katedrze płockiej. Współpracował z „Gazetą Grudziądzką” i środowiskiem „Gryfa”, będąc w kręgu oddziaływania T. i I. Gulgowskich oraz A. Majkowskiego. Poznał wówczas Bałkany; dotarł do Turcji i na Bliski Wschód, zyskując w latach 1911–1914 sławę akwarelisty Orientu. Podczas wojny bałkańskiej pracował dla wojska tureckiego, uczestnicząc także w wydarzeniach na morzu. Zmobilizowany do wojska pruskiego pozostał dalej malarzem wojennym.
W 1918 r. osiadł na stałe w Sopocie, uczestnicząc w działaniach na rzecz powrotu Pomorza do Polski. W twórczości malarskiej skupił się odtąd na pokojowej niejako tematyce morskiej oraz kaszubskich krajobrazach i portretach. Wystawiał swoje dzieła m.in. w Londynie, Berlinie i w warszawskiej Zachęcie. W latach 1925–1927 wydawał własnym sumptem czasopismo artystyczno-literackie „Fale”. W Gdyni w latach 1931–1934 stworzył we własnym budynku „Galerię Morską”, w której zaprezentował cykl obrazów pt. „Apoteoza Polski Morskiej”. Zniszczyli ją w 1939 r. hitlerowcy.
Il. 1. Marian Mokwa
Spędziwszy okupację w Sopocie, po wojnie zabiegał bez efektu o wznowienie galerii. Nadal z rozmachem uprawiał malarstwo morskie, uczestnicząc nawet w 1955 r. w roboczym rejsie rybackiego statku „Fryderyk Chopin”. Jego obrazy trafiły do wielu muzeów krajowych i europejskich, wystawiane na ekspozycjach indywidualnych i zbiorowych, kupowane często m.in. przez instytucje i przedsiębiorstwa państwowe, eksponowane dziś m.in. w Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku. Był Stolemem – namalował ok. 8 tysięcy obrazów, rozsianych po całym świecie w zbiorach państwowych i prywatnych. Laureat wielu nagród i odznaczeń – zmarł jako mistrz i senior w swej willi „Adelajda” – nazwanej tak na cześć żony (ślub zawarli w 1922 r.), znanej skrzypaczki S. Łukowicz, urodzonej w Australii w rodzinie lekarza, pochodzącego z południa Kaszub. Pochowany został na Cmentarzu Katolickim w Sopocie. Swoje długie życie i różnorodne dokonania zdążył opowiedzieć m.in. K. Wójcickiemu, stwarzając historykom niełatwe zadanie weryfikowania jego własnych i innych legend i mitów.
Józef Borzyszkowski
Bibliografia:
- Bławat R.T., Stolem z morza i Kaszub. Życie i twórczość Mariana Mokwy (1889-1987), Pelplin 2011
- Bolduan T., Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk 1997
- Borzyszkowski J., Historia Kaszubów w dziejach Pomorza, t. III: W Królestwie Pruskim i Cesarstwie Niemieckim (1815-1920), cz. 2: W Cesarstwie Niemieckim – oraz za Wielką Wodą na emigracji (1871-1920), Gdańsk 2019
- Fabijańska-Przybytko K., Morze w plastyce polskiej, Gdynia 1976
- Golec J., Sopocki album biograficzny, Cieszyn 2008
- Jubileusz 60-lecia pracy twórczej Mariana Mokwy. Katalog wystawy. Tekst Leon Roppel, [Wejherowo] Maj 1969
- Puzdrowski E., Marian Mokwa (1889-1987), „Pomerania” 1987, nr 8
- Wójcicki K., Rozmowy z Mokwą, Gdańsk 1989, wyd. 2, Gdańsk 1997
- Zmorzyński W., Marian Mokwa malarstwo, Pelplin 2003 [tu bogata bibliografia!]
Ikonografia:
- Źródło: Instytut Kaszubski
