Był to periodyk o regionalnym zasięgu wydawany w Chojnicach w latach 1935–1939, który wychodził jako dodatek do „Dziennika Pomorskiego”. Pismo przez większość czasu funkcjonowania było miesięcznikiem, jednak pod koniec swej działalności stało się kwartalnikiem. Najczęściej miało objętość 8 stron tekstu. Od strony środowiskowej patrząc, „Zabory” były organem prasowym Towarzystwa Miłośników Chojnic i Okolicy, przygotowywane przez B. Hoffmanna, J. Karnowskiego, J.P. Łukowicza oraz J. Rydzkowskiego.
Tytuł periodyku odnosił się do pomorskiej krainy geograficznej i obszaru północnej części powiatu chojnickiego i pogranicza powiatu kościerskiego. Na łamach pisma pojawiała się głównie tematyka historyczna, szczególnie dotycząca Pomorza i Zaborów. Ciekawe są w tym względzie np. artykuły ks. T. Broniszewskiego Zarys historyczny Zakładu św. Boromeusza lub Wiadomości o Chojnicach z r. 1656 czy też B. Hoffmanna Z historii Gimnazjum Państwowego w Chojnicach lub Lustracje starostwa człuchowskiego. Niektóre z publikowanych artykułów zaopatrzone były w fotografie oraz ilustracje. Wyszedł również w 1936 r. specjalny 24-stronicowy numer „Zaborów” wydany z okazji 25-lecia harcerstwa polskiego działającego na Pomorzu i zawierający kilka artykułów o tej tematyce.
Pisano również o literaturze regionalnej, onomastyce oraz tradycji ludowej. Wyróżnia się w tym względzie J. Karnowski z artykułami Zabory w kaszubskiej literaturze regionalnej lub Hieronim Derdowski i jego przodkowie, a także H. Hoffmannowa z wypowiedzią Teksty polskie w pamiętniku Goedtkego. Bardzo duży udział w wydawaniu „Zaborów” i zapełnianiu ich materiałem miał J. Karnowski lub B. Hoffmann. Nie można jednak zapomnieć o materiałach J. Rydzkowskiego (np. Obrazki z r. 1919), E. Poppka (np. Przyczynki etymologiczne do nazw geograficznych Zaborszczyzny), ks. L. Pryby (np. Pamięci wielkiego kapłana i obrońcy kultury Pomorza), czy W. Pniewskiego (np. Uwagi o literaturze regionalnej). W numerach periodyku wyjątkowo publikowano także utwory artystyczne, jak np. sztukę teatralną S. Bieszka Tobie Ojczyzno i jeden jego wiersz.
Il. 1.
Pismo spełniało podobnie jak „Klëka” lub „Zrzesz Kaszëbskô” funkcję integracyjną dla regionalnej inteligencji. Jednakże w porównaniu ze wspomnianymi tytułami nie miało tak wyrazistego programu politycznego, zachowywało zaś neutralny status naukowo-kulturalny. Redaktorzy pisma w dziale Z ruchu kulturalnego i wydawniczego reagowali na wychodzące drukiem opracowania naukowe (np. ze środowiska Instytutu Bałtyckiego), pisali recenzje sztuk teatralnych (np. spektaklu Kaszubi pod Wiedniem) i relacjonowali wydarzenia życia kulturalnego (wykłady uniwersyteckie lub wystawy tematyczne).
Do tytułu czasopisma „Zabory” nawiązali działacze Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego i samorządowcy z Brus, kilkadziesiąt lat później tworząc nowy periodyk w 1990 r. Z czasem do nazwy tej dodano podtytuł „Nowiny z południa Kaszub” i pod takim mianem periodyk ukazywał się do kwietnia 2004 r.
Znaczenie przedwojennego chojnickiego czasopisma omówiono podczas konferencji naukowej o prasie pomorskiej w 2005 r., a potem w pracy zbiorowej Prasa chojnicka wczoraj i dziś (1912-2005). Kilka lat później pod różnymi kątami analizowano jego zawartość podczas bytowskiej Konferencji Kaszuboznawczej (2010), z której opublikowano materiały w jednym z numerów „Naszego Pomorza”.
Daniel Kalinowski
Bibliografia:
- Grabowska N., „Zabory” – organ prasowy Towarzystwa Miłośników Chojnic i Okolicy, „Zeszyty Chojnickie”, 2011, nr 26, s. 80-85
- „Nasze Pomorze” 2010, nr 12
- Ostrowski K., Towarzystwo Miłośników Chojnic i Okolicy i czasopismo „Zabory”, „Bazuny”, 1984, nr 10, s. 5-11
- Prasa chojnicka wczoraj i dziś (1912-2005), red. K. Ostrowski, Chojnice 2005
Netografia:
Numery z lat 1935-1938, https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/95629#structure
Ikonografia:
- Źródło: Instytut Kaszubski
