Pamiãc ò legendarnym, a jawernym ks. A. Wôrzalle, ju za żëcô zwónym kaszëbsczim Sowizdrzałã, przedërchała przédno dzãka J. Karnowsczémù. Òn to w midzëwòjnowim dwadzescelecym przëbôcził czile razy tã pòstacjã a téż Wôrzałłowé facecje i fakta, na spòdlim òpòwiesców i jich zapisënków znónégò mù równo farwnégò drëcha jegòmòsca z Łãgù – I. Klińsczégò, zemiana z Kłodni.
W 1926 r. na starnach „Mestwina” w artiklu O Faktach i Facecjach ks. Worzały z pòdtitlã Przypomnienie zapustne, Karnowsczi m.jin. napisôł:
„Dwùch pòetów z Bòżi łasczi wëdałë Kaszëbë stôri datë: jednégò piszącégò Hieronima Derdowsczégò, drëdżégò niepiszącégò ks. Aùgùsta Wôrzałłã. Òbëdwaji twòrzëlë z primitiwnëch i najiwczich tej-sej òsoblëwòsców żëcégò i mëslów swòjich domôków gwôsny swiat z groteskòwima liniama, wëfùlowónyma humòrã, smiéchã i òptimizmã bez grańców. Pierszi dôł nama Czôrlińsczégò, a drëdżi swòje Fakta” [„Mestwin”, 1926, nr 4 i 5].
Il. 1.
Ten wnet równy Derdowsczémù méster kaszëbsczégò humòru, gôdkôrz, òptimista bez grańców, pòchòdzył z gbùrsczi familie. Ùrodzył sã 7.07.1836 r. w Łubianie. Gimnazjum skùńcził dzãka stipendium Towarzëstwa Nôùkòwi Pòmòcë w daleczim Trzemesznie pò czile latach rëchlészi bëtnoscë w Chònicach, skądka òstôł wërzucony za swòje sowizdrzalsczé ùczinczi tikającé profesorów (→ Sowizdrzôł). We Wiôlgòpòlsce béł filomatą, co miôł przëtómk „Wodzisław”. Prezesã nëch filomatów béł pózniészi abp F. Stablewsczi. Wôrzałła, wspòminającë to, òpòwiôdôł: „Chto bë sã béł spòdzôł, że Òpatrznosc tak òpacznie rządzy, jednégò wsadzy na złoti trón, a drudżégò na pãk słomë. A jak ma sedzała razã na jedny łôwce, mëslôłem, że z nama bãdze prawie na òpak” [J. Karnowsczi, Sowizdrzôł ù Krëbanów, Gduńsk 1983, s. 36].
Wôrzałła, sztudérëjącë pò egzaminie dozdrzeniałotë w Pelplënie (1862–1866), zarô na pòczątkù béł w karnie sądzonëch i skôzónëch (na 3 dni prizë) filomatów z Trzemeszna. Pò kapłańsczich swiãceniach robił m.jin. w Czerskù, Chmielnie, Radomnie, Lubawie i Bòrëszkach, bãdącë wszãdze bëlnym wikarim i towarzëszã niejednégò jegòmòsca nié blós w nôrodnym dzejanim, ale przede wszëtczim w biesadnym. Jegò nadzwëkòwi humòr i szpôsowné pòwiôstczi, wëfùlowóné téż aùtoprzekãsnotą, szłë za nim. Béł téż méstrã kaszëbsczégò słowa i pòdkôrbianiô.
Il. 2.
W 1882 r. òstôł probòszczã w Łãgù, dze pò latach kùlturkampfù doprowadzył do òdrodë pòspólnotowégò żëcô, bùdowë nowégò kòscoła i plebańsczich bùdinków. Béł równoczasno gòrlëwim Pòlonusã, nie òprzestôwającë bëc Kaszëbą i bãdącë zdrzódłã wiédzë dlô badérów kaszëbiznë, m.jin. S. Ramùłta. Jakno bëlny kaznodzeja i òpòwiôdajk, znóny z wspiéraniô sztudérëjący młodzëznë, miôł ùwôżanié ù kònfratrów i wiérnëch, chtërny gò lubilë. Pò smiercë (21.05.1905) pòchòwelë gò na kòlkòscelnym smãtarzu, trzimającë ò nim pamiãc w pòsobnëch pòkòleniach (dokazã na to je namienionô mù tôfla na scanie parafialnégò kòscoła w Łãgù a téż bëlno ùchòwóny i piastowóny smãtôrzowi nôgróbk). Na całëch Kaszëbach je òna równo żëwô dzãka humòristicznémù partowi ùtwórstwa J. Karnowsczégò, w jaczim Wôrzałłowé żëcé je pierszim dzélã drëdżégò tomù jegò Pism, òkòma titlowi òpòwiescë – Sowizdrzôł ù Krëbanów i trzecy Krëbanë w labece, do dzysdnia apartnëch w kaszëbsczi lëteraturze. Wiele w nich lëdowi mądroscë i drobnotów z òbrazu codniowégò żëcô w XIX w., ale przede wszëtczim zdrów humòru i òptimizmù. Wôrzałłowé òpòwiôstczi òstałë wëdóné w dwajãzëkòwi ksążeczce Ksądz Agùst Wôrzałła pòwiôdôł… / Ksiądz Augustyn Worzałła opowiadał… w tłómaczenim B. Ùgòwsczi.
Józef Bòrzëszkòwsczi
Bibliografiô:
- Borzyszkowski J., Worzała Augustyn (1836-1905), [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. IV, red. Z. Nowak, Gduńsk 1997, s. 483-484
- Tegò, Wstęp do: J. Karnowski, Sowizdrzôł u Krëbanów, Gduńsk 1983
- Karnowski J., Wôrzałowé żëcé, [w:] J. Karnowski, Sowizdrzôł u Krëbanów. Z rãkòpisu òbr. i wstãp napisôł J. Borzyszkowski, Gduńsk 1983
- Ksądz Agùst Wôrzałła pòwiôdôł… Ze słowarza Sztefana Ramùłta…, redakcjô i normalizacjô kaszëbsczégò pisënkù F. Baska-Bòrzëszkòwskô, przeł. na pòlsczi jãzëk B. Ùgòwskô, Łąg 2010
- Mross H., Słownik biograficzny kapłanów diecezji chełmińskiej wyświęconych w latach 1821-1920, Pelplin 1995, s. 367
- Ramułt S., Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, Kraków 1893
Ikònografiô:
- Òdj. Cezari Òbracht-Prondzyńsczi
- Òdj. Cezari Òbracht-Prondzyńsczi
