Mùzyka Kaszëb długò próbòwała ùdostac drogã na kòncertowé zale. Wedle gduńsczégò teòretika mùzyczi, prof. A. Pòszowsczégò, takô stojizna bëła w XX w. skùtkã „apartnëch spòlëznowò-pòliticznëch warënków, felënkù rësznégò i zòrganizowónégò kómpòzytorsczégò òkrãżô na òbéńdze Pòmòrzô a téż felënkù pasownëch leżnosców do dbałoscë i zagwësnieniô bezpiekù skarbóm lëdowi mùzyczi Kaszëb”. Pò II swiatowi wòjnie institucjonalny mecenat nad regionalną kùlturą Pòmòrzô trzimôł Wòjewódzczi Dodóm Kùlturë (WOK, rëchli Wòjewódzczi Dodóm Lëdowégò Ùtwórstwa – pòwstôł w 1954 r.) we Gduńskù. Zajimôł sã òrganizacją fòlklorowëch karnów, kònkùrsów, nôùkòwëch sesjów, kòncertów, przërëchtowanim i pùblikacją materiałów brëkòwnëch w amatorsczi artisticzny rësznoce (→ mùzyczny fòlklór). W 90. latach, czedë WOK przesztôłcëlë w Nadbôłtowé Centrum Kùlturë (NCK), zmienił sã òbjim dzejaniégò môla, a regionalnô temizna stracëła swój donëchczasny znaczënk.
Na próbã òżëwieniô kaszëbsczi regionalny kùlturë przez ùsadzenié pasownégò môla dlô cykliczny prezentacji dokazów, co pòwstałë na Kaszëbach i bëłë pòdskaconé kaszëbizną, dôł sã tamtoczasny direktór Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie, B. Bréza. Przekôzôł òn ùdbã òrganizacji kòncertu ò kaszëbsczi temiznie W. Frankòwsczi. Wëbrónô przez niã fòrmùła pòtkaniów (cykl dostôł pòzwã „Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb”) dała szeroczé mòżlëwòtë do prezentacji rozmajitëch fòrmów ùtwórstwa, pòkôzaniô mùzyczi regionu w całim ji òbjimie, zaczinającë òd lëdowi mùzyczi w ji pierwòszny i artisticzno òbrobiony òtmianie, jaż do mùzyczi pòdskacony tuwòtészim fòlklorã i dzysdniowim lëteracczim ùtwórstwã.
Cykl, òrganizowóny òd 2002 r. dzãka wspiarcu môlowëch samòrządów i MKiNS, w 2010 r. ùdostôł ùdëtkòwienié MAiC, a pózni MBSiA. Bëło to mòżlëwé dzãka promòwaniu òb czas „Zéńdzeniów” kaszëbsczégò jãzëka, jaczi je chroniony ùstawã ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach a téż ò regionalnym jãzëkù z 2005 r.
Dzãka staranióm aùtórczi cyklu, kaszëbsczé ùsôdzczi są prezentowóné z wiôlgą dbałotą ò jich dialektalné rozapartnienié. Òsoblëwé zasłudżi miôł tuwò nieżëjący kònsultant „Zéńdzeniów” – jãzëkòznajôrz prof. J. Tréder, chtëren pòkazywôł wókalistóm z bùtna Pòmòrzô krëjamnotë wëmòwë pôłniowëch, westrzédnëch i nordowëch Kaszëb a téż brzëmienié dôwny gôdczi Kaszëbów. Prowadnikã wëkònywôczów pò bëlacczim dialekce i jastarnicczi gwarze béł téż znajôrz kòlmòrsczégò fòlkloru M. Selin.
„Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb” są żëczno przëjimóné przez spòlëznã Pòmòrzô dzãka wieleôrtnémù pòdchôdaniémù do titlowi mùzyczi (lëdowô mùzyka, aùtorskô regionalnô mùzyka, integracyjné kòlãdowé zéńdzenia, mònograficzné i témòwé kòncertë, prezentacje wëprzédniwającëch sã chùrowëch karnów, dãtëch òrkestrów, kameralnëch karnów i szeroczi rzmë solistów – wókalistów i instrumentalistów rozmajitëch pòkòleniów). Donëchczas cykl „Zéńdzeniów z mùzyką Kaszëb” trzimô wôżną rolã w òkrãżim, pòdskôcô môlowé ùtwórczé i artisticzné strzodowiszcze do bezùstôwny aktiwnotë. Niezanôleżno òd nowëch kómpòzycjów, równo czãsto pòjôwiają sã òbrobienia lëdowégò materiału, czëtóné w dëchù reinterpretacji.
Dlô rozkòscérzeniô wiédzë ò jistniejącëch i dërch jesz za mało znónëch mùzycznëch zbiorach Pòmòrzô, Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi wëdało mònograficzny albùm, jaczé dokùmentëje historiã cyklu „Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb” w latach 2002–2020. Są w nim infòrmacje ò prezentowónëch dokazach, aùtorach, wëkònywôczach w sparłãczenim z pòdrobną dokùmentacją kòncertów (plakatë, programë, rôczbë). Albùm pòkazywô kùlturoùtwórczé mòżlëwòtë Pòmòrzô – regionu zwónégò czedës „niespiéwającym” (→ Cassubia non cantat).
Witosława Frankòwskô
Bibliografiô:
- Cirocka B., Studenci Akademii Muzycznej po kaszubsku, „Pomerania”, 2012, nr 5, s. 58
- Czalej S., Promocja piękna ukrytego. Wskrzeszanie tradycji, „Gość Gdański”, dodôwk do „Gościa Niedzielnego” z 31.12.2007, s. VIII
- Fopke T., „Ptaszkowie” w wejherowskim muzeum, „Pomerania”, 2007, nr 5, s. 31
- Tegò, Nowé brzëmienia na stôri ôrt, „Pomerania”, 2006, nr 12, s. 44-45
- Frankowska W., Spotkania z muzyką Kaszub. Monografia cyklu koncertów 2002-2020, Wejrowò-Gdiniô 2021
- Poszowski A., Folklor kaszubski w twórczości kompozytorów polskich, [w:] Oskar Kolberg na Pomorzu Gdańskim w setną rocznicę pobytu, red. M. Pietrzykowska, Gduńsk 1976, s. 155-165
Fònografiô:
Nagrania z kòncertów:
- LXV kòncert z cyklu „Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb” pt. A w Reduni krwawô wòda, przëstãp 05.06.2022, https://www.youtube.com/watch?v=lveqRRGRi1k.
- XLIX kòncert z cyklu „Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb” pt. Na marszową nutę, przëstãp 05.06.2022, https://www.youtube.com/watch?v=TYB_IncDw8A.
- LXVII kòncert z cyklu „Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb” pt. Pod jednym niebem, przëstãp 05.06.2022, https://www.youtube.com/watch?v=OxbjHWApT7A.
Platë, jaczé pòwstałë pò kòncertach:
- Kamiszczi. Paweł Ruszkowski, Kòscérzna-Wejrowò 2017
- Kaszuby w pieśni artystycznej, Gduńsk 2014
- Mòrze. Kaszubskie pieśni o morzu, Wejrowò 2004
- Ptôszkòwie na lëpie. Pieśni z Kaszub południowych, Wejrowò 2007
- Zasôł jô tam pszenicã. Kaszëbë pòdług Cezarégò Pôcórka, CD, Wejrowò 2019
