Wydarzenia te zaistniały w latach 1980–1999 jako spotkania ludzi nie tylko Kościoła – świeckich i duchownych, zaangażowanych w kształtowanie nowej rzeczywistości regionu – Pomorza nad Wisłą, będącego małą ojczyzną Kaszubów, ale także Kociewiaków, Borowiaków, Chełminiaków – „Krzyżaków” i Krajniaków, objętych od 1821 roku granicami diecezji chełmińskiej ze stolicą w Pelplinie. Idea tych spotkań zrodziła się w Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim z myślą o zwiększeniu współpracy świeckich i duchownych w ruchu regionalnym i procesie kształtowania przyszłości, jak i za nią współodpowiedzialności. Było to tuż po narodzinach „Solidarności”, po których wkrótce przyszedł stan wojenny, w jakim wzrosła rola Kościoła jako miejsca swobodnej wymiany myśli dotyczącej konieczności przemian w Rzeczypospolitej. Pierwsze miały charakter prologu do właściwych, albowiem były to VIII Spotkania Publicystyczne, zorganizowane przez ZKP dla środowiska dziennikarzy i publicystów z myślą o promocji Kociewia. Ich współgospodarzem było WSD, zapewniające – swoją przestrzenią i dziedzictwem kulturowym Pelplina – niepowtarzalny klimat, sprzyjający programowym debatom i kuluarowym, także nocnym rodaków rozmowom.
Il. 1. Spotkania Pelplińskie, 6.11.1999 r. Przy mównicy ks. abp Edmund Piszcz; za stołem prez. od lewej: ks. rektor Wiesław Mering, ks. Krzysztof Niedałtowski i Józef Borzyszkowski
Tematem II Spotkań Pelplińskich w dwudniowym już wymiarze była aktualność myśli ks. dr. F. Sawickiego, najwybitniejszego z filozofów pelplińskich XX wieku, autora m.in. książeczki pt. Bóg jest miłością. (Z tym to przesłaniem w 1999 r. zjawił się w Pelplinie Jan Paweł II). Wówczas – w 1982 r. – patronat nad Spotkaniami objął nowy ordynariusz, ks. bp M. Przykucki, późniejszy metropolita szczecińsko-kamieński, niezmiernie życzliwy dla kaszubszczyzny i spotkań oraz otwarty wobec ich świeckich i duchownych (mniej licznych) uczestników, głównie regionalistów i intelektualistów, ludzi nauki z różnych zakątków Pomorza i Polski. Wśród referentów i gości byli także biskupi i arcybiskupi, wyjeżdżający z Pelplina z podziwem dla klimatu debat oraz – jak mówili – z nadzieją na podobny w ich diecezjach.
Uczestnicy Spotkań reprezentowali obok Trójmiasta i Pelplina oraz różnych zakątków Kaszub i Kociewia oraz Krajny i Borów także takie ośrodki, jak: Toruń, Poznań, Słupsk, Szczecin, Olsztyn, Warszawa, Lublin, Kraków, Zamość, Przemyśl i Zakopane. W tematyce Spotkań ważna była problematyka historyczna, niemniej także współczesna, obejmująca również wymiar międzynarodowy. Przykładem – już po odzyskaniu suwerenności w III RP – jest pamięć o wojnie (→ pamięć kaszubska; → wojna i okupacja) i potrzebie dobrosąsiedzkiej współpracy między Polakami a Niemcami oraz problematyka przyszłości wsi pomorskiej i roli Kościoła w procesie przystosowania rolników do nowej rzeczywistości w Unii Europejskiej.
Zawsze ważną cząstką programu Spotkań – obok referatów i dyskusji – były wydarzenia kulturalne – wystawy, koncerty (m.in. kaszubskich zespołów regionalnych i kleryckich, chórów i muzyków), a także solenne nabożeństwo w katedrze, w której któregoś roku po raz pierwszy zabrzmiał w liturgii słowa język kaszubski (→ kaszubszczyzna w Kościele). Zwykle seminaryjna Aula Magna wypełniona była po brzegi, gromadząc 200–300 osób, zajmujących również ławy katedry. Owocem Spotkań były liczne znajomości i przyjaźnie, życzliwe publikacje prasowe i publikowane na łamach seminaryjnych „Studiów Pelplińskich” teksty wystąpień referentów.
Plon całości dwudziestu Spotkań Pelplińskich prezentuje specjalny tom XXIX „Studiów Pelplińskich” (Pelplin 1999), zawierający ich programy i najciekawsze referaty oraz dwie opinie o nich – T. Skutnika z Gdańska pt. Modlitwą i pracą oraz B. Arsoby ze Szczecina pt. Korzenie duchowej siły Pomorza.
Organizatorami Spotkań, twórcami ich programu, byli ze strony WSD kolejni rektorzy uczelni – księża profesorowie J. Buxakowski i W. Mering, a ZKP reprezentował J. Borzyszkowski. Patronujący od 1992 r. Spotkaniom pierwszy Ordynariusz diecezji pelplińskiej, ks. bp i prof. J.B. Szlaga, w przeszłości jeden z biskupich referentów, uznał po kilku latach swej posługi, iż ich nazbyt świecka formuła nie odpowiada potrzebom diecezji, powołując w ich miejsce od 2000 r.
Pelplińskie Spotkania Duszpasterskie, gromadzące głównie katechetów i liderów organizacji kościelnych – z czasem nazwane Areopagami, organizowanymi przy udziale Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego…
Ostatnie – XX Spotkania Pelplińskie – odbyły się w 1999 r. pod hasłem „Ars et Sapientia – ich wpływ na współczesność kulturową Pomorza”.
Józef Borzyszkowski
Bibliografia:
- Borzyszkowski J., Przed jubileuszem 750-lecia diecezji chełmińskiej (1243-1993), „Studia Pelplińskie”, t. XVI, 1985
- Tenże, Z dziejów Kościoła katolickiego na Kaszubach i Pomorzu w XIX i XX wieku, Gdańsk-Pelplin 2000
- Tenże, Brzeziński T., Mering W., XX Spotkania Pelplińskie, „Studia Pelplińskie”, t. XXIX, 1999
- Księga Jubileuszowa 350 lat Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie (1651-2001), red. A. Nadolny, Pelplin 2001
- Obracht-Prondzyński C., Zjednoczeni w idei. Pięćdziesiąt lat działalności Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (1956-2006), Gdańsk 2006
- Zielonka Z., Spotkania Pelplińskie 1980-1999, „Studia Pelplińskie”, t. XXX, 2000
Ikonografia:
- Źródło: Instytut Kaszubski
