Jeden z nôbarżi òriginalnëch symbòlicznëch merków Kaszëb i Pòmòrzô. Sparłãczenié òrientalnégò egzoticznégò mòtiwù z môlową jawernotą.
Pierwòsznô ò Òrmùzdowëch skrach gôdało sã w stôrożëtny persczi kùlturze (a akùrôtno w religijnëch tradicjach mazdajizmù i zoroastrizmù), czedë pòjôwiałë sã w òpòwiedniach ò wieczny biôtce midzë bògã dobra i widu – Òrmùzdã i bògã lëchégò i cemnicë – Arimanã. Znakã jistnieniô sëłów Òrmùzda są rozdrzucywóné pò całim wszechswiece, w rozmajitim czasu, słuńce, gwiôzdë, ògniszcza, skrë, zdrzódła òdnowieniô, nôdzeji i ùzdrowieniô. W pòsobnëch wiekach dzãka kùlturowim kòntaktóm midzë Wschòdã a Zôpadã ten mòtiw stôł sã znóny w XIX w. w romantizmie (np. wczasnoromanticznô niemieckô lirika, misticznô pòezjô Adama Mickewicza) a téż w eùropejsczim i pòlsczim mòdernizmie (np. òsoblëwie filozofiô Friderika Nitschégò, proza Stanisława Żeromsczégò, pòezjô Tadeùsza Micyńsczégò).
Pierszi rôz mòtiw skrë Òrmùzda pòjawił sã w kaszëbsczi tradicje w romanie →Aleksandra Majkòwsczégò →Żëcé i przigòdë Remùsa. Aùtór dokazu mógł gò wzyc z lëteracczich tekstów, w jaczich òn wëstãpòwôł, abò z religioznajôrsczégò òbrobieniô Wilhelma Bògùsławsczégò Dzieje Słowiańszczyzny północno-zachodniej do połowy XIII wieku (1889). W historiozoficznym znaczenim, jaczé wprowadzył Majkòwsczi, skrã Òrmùzda mô w se pòstacjô-dëch, jakô nie pòzwòliwô Kaszëbóm na ùpôdk dëcha i òbòjãtnosc, pòdskacywającë do retaniô dôwnëch zwëków, tradicjów przódków, etniczny pòczestnotë i bùchë. Wedle òpisënkù Majkòwsczégò òb całé wieczi jistnieniô kaszëbiznë i Kaszëbów na Wiôldżim Pòmòrzim (òd Rostockù do Gduńska) pòjôwiają sã co zamanówszë lëdze z mòcą Òrmùzda, chòc są òni w stójny zagrôżbie ze stronë Arimana-Czernika-Smãtka. Òrmùzdową Skrã widzą w Remùsu niejedny z herojów dokazu, a òn sóm w swòjim dramaticznym òsobòwòscowò-juwernotowim rozwiju òdkriwô kùreszce wiôldżi znaczënk i wôrtnotã rodny kaszëbskòscë. Znónô z azjaticczégò mitu biôtka Òrmùzda-widu i Arimana-cemnicë je w przëwòłóny tuwò pòwiescë Majkòwsczégò ùmôlnionô na górze Rewòkòle i tikô sã kùlturowégò dżiniãcô Kaszëbów-Słowińców na Pòmòrzim na przełómanim XIX-XX w., a zdrzącë szerzi – dramatu copaniô sã kaszëbiznë, jakô tracy w biôtce z germanizacją.
W dzysdniowim spòlëznowò-kùlturowim żëcym Kaszëb i Pòmòrzô wëprzédnienié „Òrmùzdowô Skra” stało sã wôżnym merkã achtnieniô pòpùlarizacyjnégò, edukacyjnégò, artisticznégò abò animatorsczégò dzejaniô. Ta fòrma nôdgrodë je wrãcziwónô rok w rok òd 1985 r. przez kapitułã, w jaczi są nôleżnicë redakcyjnégò kòlegium „Pomeranii”, nôwôżniészégò kaszëbsczégò cządnika. Metafòriczno człowiek, chtëren dostôwô Òrmùzdową Skrã, mòże bëc trzimóny za kògòs òsoblëwie pòdskacywającégò dlô nowëch pòkòleniów mieszkańców Kaszëb i Pòmòrzô. To człowiek robòcy i nôpiarti w dzejaniach, jaczé promùją kaszëbską i pòmòrską juwernotã.
Z nieżëjącëch ju lëdzy, jaczé rozszérzwielë kaszëbską kùlturã, Òrmùzdową Skrą bëlë wëprzédniony m.jin.: Józef Chełmòwsczi, Bòlesłôw Jażdżewsczi, Zofiô Miklińskô, Éwa Brenner i wiele jinëch.
Daniél Kalinowsczi
Bibliografiô:
- J. Samp, Smętek. Studium kreacji literackich, Gduńsk 1984
- T. Linkner, Heroiczna biografia Remusa, Gduńsk 1996
- C. Obracht-Prondzyński, Zjednoczeni w idei, Gduńsk 2006
