Nazwisko to, bardzo popularne na Kaszubach, związane jest ze wsią Sikorzyno w pow. kartuskim, kiedyś będącą własnością m.in. Wybickich (→ Józef Wybicki), gdzie do dziś zachował się dworek z XVIII w.
Najbardziej znana spośród familii tego nazwiska rodzina nosi przydomek Cietrzew. Przedstawiciele tego rodu – małżeństwo Stanisław i Anna z Łyskowskich Sikorscy – byli dziedzicami dóbr Wielkie Chełmy w parafii Brusy. Anna była córką wybitnego Pomorzanina, nowoczesnego ziemianina, demokraty, rzecznika prac organicznych, posła do parlamentu frankfurckiego i sejmu pruskiego, zarazem poety – I. Łyskowskiego, dziedzica dóbr Mileszewy w pow. brodnickim, które odziedziczyła po jego śmierci w wyniku podziałów spadkowych. Sikorscy w 20. rocznicę śmierci Ignacego ufundowali w parku mileszewskim ojcu pomnik, jaki zburzyli w 1920 r. żołnierze Wojska Polskiego przejmujący Pomorze w granice Odrodzonej Rzeczypospolitej. Sądzili, iż to pomnik jakiegoś Prusaka…, a miał wąsy niczym Marszałek Piłsudski!
S. Sikorski, z wykształcenia inżynier, obejmując rodziny majątek, został przez bruskiego proboszcza włączony w działalność Brusko-Leśnieńskiej Spółki Pożyczkowej, która pod jego kierownictwem jako Bank Ludowy, należący do Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych w Poznaniu, wysunęła się na jedno z pierwszych miejsc w Prusach Zachodnich. On sam znalazł się w gronie czołowych działaczy narodowych w zaborze pruskim.
Młodszy brat Stanisława, Kazimierz, dziedzic Małych Chełmów, będąc samotny, cały swój majątek zapisał na rzecz TPN dla Młodzieży Prus Zachodnich w Chełmnie, zyskując tytuł największego dobroczyńcy młodzieży pomorskiej. Jego imię nosi Szkoła Zawodowa w Brusach. Imię Stanisława w III RP otrzymała Szkoła Podstawowa w Wielkich Chełmach, zlokalizowana po II wojnie światowej w wielkochełmowskim dworze.
Il. 1. Stanisław Sikorski
S. Sikorski, współpracując z ks. F. Boltem, inicjując tworzenie nowych spółek typu „Kupiec” i „Bazar”, specjalizujących się w handlu bławatnym oraz „Rolnik” i „Ceres”, przyczynił się do powstania w Brusach najważniejszego na Kaszubach na przełomie XIX i XX w. ośrodka polskiego życia gospodarczego, promieniującego na cały region. Działając w innych organizacjach – jak np. wspomniane Towarzystwo Pomocy Naukowej czy TCL oraz w Kółkach Rolniczych i na rzecz Kościoła, został posłem polskim do sejmu pruskiego i szambelanem papieskim. W latach 1918–1920 działał na rzecz przyłączenia Pomorza do Polski. Został I starostą polskim powiatu chojnickiego, goszczącym wraz z żoną w Chełmach prezydentów, wojewodów, biskupów oraz gen. J. Hallera i R. Dmowskiego, a także F. Nowowiejskiego… Anna wyróżniła się w skali kraju jako promotorka kaszubskiego haftu i działalności T. Gulgowskiej (→ Gulgowscy Teodora i Izydor) oraz jako prezeska chojnickiego Koła Ziemianek, w którym znalazły się także kobiety spoza ziemiaństwa, wbrew opinii arystokratycznych działaczek spoza Pomorza. Idąc śladami ojca, twierdziła, iż wszystkie kobiety są ziemiankami, wszak uprawiają ziemię, choćby kwiaty w doniczkach. Zmarła pod koniec II wojny światowej w Generalnej Guberni podczas wędrówki po powstaniu warszawskim. Ich najmłodszy syn Jan, mieszkający po wojnie w Tangerze i Genewie, opowiedział rodzinne i swoje wspomnienia, dając im tytuł Ziemianin bez kompleksów.
Z rodziną szambelana Sikorskiego związana była w młodości A. Łajming, jako jego sekretarka w chojnickim starostwie i urzędniczka zarządu majątku Gorzędziej k. Tczewa, należącego do jego syna. Stąd został utrwalony obraz Sikorskich w t. 2 wspomnień pisarki pt. Młodość.
Józef Borzyszkowski
Bibliografia:
- Borzyszkowski J., Z dziejów pracy organicznej na Pomorzu. Działalność gospodarcza Stanisława Sikorskiego w okresie zaboru pruskiego, Gdańsk 1979
- Chojnice – dzieje miasta i powiatu, red. S. Gierszewski, Ossolineum 1971
- Dzieje Brus i okolicy, red. J. Borzyszkowski, Gdańsk-Brusy 2006
- Dzieje Chojnic, red. K. Ostrowski, Chojnice 2003
- Historia Brus i okolicy, red. J. Borzyszkowski, Gdańsk-Brusy 2006
- Łajming A., Wspomnienia, t. II, Młodość, Gdańsk 1997
- Osmólska-Piskorska B., Pomorskie Towarzystwo Pomocy Naukowej. Pół wieku istnienia i działalności 1848-1898, Toruń 1948
- Sikorski J., Ziemianin bez kompleksów. Wspomnienia, oprac. i wstępem opatrzył J. Borzyszkowski, Gdańsk 1990
- Tomaszewski W., Pół wieku polskich spółek zarobkowych i gospodarczych w W. Ks. Poznańskim, Prusach Zachodnich i na Górnym Śląsku. Ich powstanie, organizacja i rozwój od 1861-1910, t. I-II, Poznań 1912
- Wierzchosławski Sz., Ignacy Łyskowski 1820-1886. Polityk i publicysta, pierwszy prezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Toruń 2000
Ikonografia:
- Źródło: Instytut Kaszubski
