Rydzkowski Julian

Urodzony 13.02.1891 r. w Bydgoszczy J. Rydzkowski sam o sobie pisał, iż jest „Szarakiem Pomorskim”. Z wykształcenia i praktyki był kupcem bławatnym; specjalistą w dziedzinie dekoracji sklepowej i rzadkim w swoim świecie humanistą. Wśród ogółu sobie współczesnych od młodości wyróżniał się także duchem samorządowca – społecznika, człowieka kultury i sztuki. Urodził się w rodzinie restauratorów – Augustyna i Moniki ze Ściesińskich, mających swój lokal w mieście nad Brdą przy ul. Pomorskiej. Oboje rodzice pochodzili z Borów Tucholskich – z Cekcyna. Julian jeszcze przed I wojną światową na całe niemal życie związał się z Chojnicami – z dwoma przerwami. Pierwszą były lata I wojny, które przeżył jako pielęgniarz w szpitalach wojennych na obu frontach. Wrócił odznaczony Krzyżem Żelaznym do Chojnic, gdzie pracując jako dekorator w firmie W.J. Schreibera, współpracował z OWP i współtworzył w 1919 r. pierwszą w mieście organizację polską – Towarzystwo Śpiewu „Lutnia”, witającą wkrótce Wojsko Polskie w tym zdominowanym dotąd niemal całkowicie przez Niemców mieście.

Był typowym Pomorzaninem – człowiekiem wielu języków i kultur, piszącym w lokalnej prasie, wychodzącej w języku polskim czy niemieckim. Jako założyciel w 1919 r. i prezes – rzeczywisty, a po latach honorowy, Towarzystwa Handlowców, jak również radny miasta, propagował m.in. teatr (reżyser „Kaszëbi pòd Widnã”), turystykę (wydawca jednodniówek „Turysta w Chojnicach” i organizator „Dni Chojnic”) oraz szeroko pojętą oświatę. Był bibliofilem i kolekcjonerem, poszukującym pomeraniców i cassubianów. W 1932 r. ofiarował swoje zbiory historyczno-etnograficzne miastu, tworząc Muzeum Regionalne. Był wśród czołowych twórców Towarzystwa Miłośników Chojnic i Okolicy i współredaktorów jego organu „Zabory” (1934–1948).

Sympatyzując z endecją, w 1938 r. dał się skłonić przez przyjaciół – chrześcijańskich kupców chojnickich w ramach akcji spolszczania handlu w Centralnym Okręgu Przemysłowym – do osiedlenia w Pionkach k. Radomia, gdzie otworzył sklep z konfekcją męską i damską oraz doprowadził do powołania niejednej organizacji. Celem było tworzenie konkurencji dla kupiectwa żydowskiego, stąd też w jego zapiskach z tego czasu nie brakuje zdań niechętnych Żydom. Jednocześnie ta przeprowadzka uratowała mu życie, choć we wrześniu 1939 r. stracił cały swój majątek, kiedy to hitlerowcy zniszczyli też jego chojnickie muzeum. Okres wojny przeżył w Pionkach, pracując w handlu i administracji gminnej, pisząc dziennik, wspomnienia, opowiadania, zachowane w jego spuściźnie archiwalnej.

Wiosną 1945 r. wrócił do Chojnic, gdzie w administracji powiatowej, a później miejskiej powierzono mu sprawy kultury. Zasłynął w mieście i powiecie jako „Kultura i Sztuka”, docierając do najdalszych zakątków, inspirując, gromadząc zabytki. W latach 1955–1975 był najbardziej aktywnym członkiem MRN w Chojnicach, troszczącym się o zabytki, sprawy kultury, młodzieży, promującym Chojnice i Kaszuby. Współtworzył chojnicki oddział ZKP, będąc jego prezesem, z czasem honorowym; działał w Stowarzyszeniu PAX i PTTK. W 1960 r. na nowo zorganizował Muzeum Regionalne, zostając jego kustoszem (→ muzea). Współpracował z różnymi redakcjami i przyjaźnił się z mediami, będąc gościnnym „Panem na starej wieży” – w Baszcie Człuchowskiej – siedzibie muzeum oraz przewodnikiem po mieście i okolicy – rozległej ponad granice Pomorza, a także autorem Kajakiem po wodach województwa bydgoskiego (Warszawa 1953 – współautor J. Rymaszewski) i Chojnice i okolica (Bydgoszcz 1968).

Pasjonowała go historia miasta i regionu. Był m.in. inicjatorem wydawanych od 1964 r. „Zeszytów Chojnickich”. Sam wiele pisał i jest bohaterem licznych reportaży, a także powieści W. Rogowskiego Niepewność (Gdynia 1967). Wśród jego własnych publikacji są bibliofilskie księgi Czarci grosz – opowiadanie z Borów Tucholskich i Legenda o kaszubskim smoku ze Skrzeszewa, wzbogacone oryginalnymi ilustracjami H. Trzebiatowskiej z Krakowa (Kraków 1974 i 1975). Był on również kolekcjonerem i autorem złotych myśli oraz Geflügelte Worte – myśli uskrzydlonych.

Uhonorowany został licznymi odznaczeniami i nagrodami miejskimi, wojewódzkimi i państwowymi oraz Medalem Stolema, który jako Kaszuba z ducha i przyjaciel młodych cenił sobie najbardziej. Choć już w młodości zauroczył swoją szarmancją wiele pań, przyjaźniąc się z nimi do końca życia, pozostał samotny, ale nie był samotnikiem.

Zmarł w szpitalu chojnickim 10.07.1978 r. Pochowany został w Alei Zasłużonych na chojnickim Cmentarzu Komunalnym. Jego imię otrzymały ulica i Szkoła Podstawowa Nr 1 oraz Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach. W stulecie urodzin na domu przy Placu Jagiellońskim, w którym mieszkał, została odsłonięta pamiątkowa tablica. Jego duch nadal nieustannie krąży po mieście i kaszubsko-pomorskim świecie.

Józef Borzyszkowski

Bibliografia:

• Borzyszkowski J., Pan na starej wieży, „Pomerania”, 1978, nr 5
• Bożek W., O człowieku z rodu Stolemów, „Pomerania”, 1972, nr 5-6
• Dzieje Chojnic, red. K. Ostrowski, Chojnice 2003
• Julian Rydzkowski 1891-1978. W 100. rocznicę urodzin, pod red. J. Cherek i K. Lemańczyka, Chojnice 1991
• Look W., Ostrowski K., Chojnice. Kronika dziejów miasta 1275-1975, Bydgoszcz 1976
• Muzea Pomorskie. Twórcy, zbiory i funkcje kulturowe. VIII Konferencja Kaszubsko-Pomorska, Słupsk-Gdańsk 2005
• Obracht-Prondzyński C., Kaszubskich pamiątek skarbnice. O muzeach na Kaszubach i ich dziejach, twórcach i funkcjach społecznych, Gdańsk 2008
• Tenże, Zjednoczeni w idei. Pięćdziesiąt lat działalności Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (1956-2006), Gdańsk 2006
• Ostrowski K., Wspomnienia o Julianie Rydzkowskim, „Zeszyty Chojnickie”, 1978
• Pro memoria Julian Rydzkowski (1891-1978), zebr. i oprac. J. Borzyszkowski, Gdańsk-Chojnice-Wejherowo 2011
• Stromski Z., Byli wśród nas, „Bazuny”. Informator Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Chojnicach, listopad 1978
• Tenże, Pamięci godni. Chojnicki słownik biograficzny 1275-1980, Bydgoszcz 1986

Ikonografia:

1. Źródło: Instytut Kaszubski
2. Źródło: Instytut Kaszubski
3. Źródło: Instytut Kaszubski