Môlëzna nad Bôłtã w pùcczim pòwiece. Szpërk Rozewié długò béł trzimóny za nôbarżi na nordã wësëniony part Pòlsczi (wedle dzysdniowëch badérowaniów môl ten je w sąsednëch Pilëcach). Nôstarszô pisónô infòrmacjô ò Rozewim je zamkłô w dokùmence z 1359 r., w jaczim gduńsczi kómtur nadôwô 30 włók na Rozewim H. Cluckow i M. Cuniken. Na karce Pufendorfa z 1729 r. je pòzwóny Resehoeft. Sedlëszcze Rozewié (w czasach rządów niemiecczégò Rixhoeft) bëło trzimóné za pùstczi wsë Tëpadłë. W 1885 r. bëło w nich 38 mieszkańców i 8 chëczów. Do kùńca I swiatowi wòjnë pòzwa Rozewié òdnôszała sã blós do szpërkù i blizë. Wies Rozewié pòwstała pò 1920 r. W latach 1963–1972 bëła dzélã Pilëców. Òd 2015 r. je szôłtëską wsą, w jaczi mieszkô 329 lëdzy (2021 r.).
Na skùtk pòłożeniô na wësoczim klifie szpërk Rozewié béł òrientacyjnym pùnktã dlô rëbôków i żeglôrzów. Mést ju w XVI w. béł tu prototip blizë w pòstacje drzewiany wieżë wspiarti na stołpach ò wësokòscë kòl 5 métrów, a na ji czëpie na metalowim rusce pôlëlë ògniszcze. Pòtemù zastąpilë je mòsągowim kòcłã, w jaczim pôlony béł òléj (szpiek), bãdący zdrzódłã widu. Bliza na szpërkù Rozewié òstała nacéchòwónô na szwédzczi karce z 1696 r. W latach 1821–1822 wëbùdowelë nową blizã. W 1910 r. wieżã blizë pòdwëższëlë i zainstalowelë nowòczasné na tamte czasë widowé ùrządzenia (elektriczny wid ò wikszim òbjimie). W 1978 r. bliza bëła zmòdernizowónô. Fùnksnérëje òna do dzysô jakno tpzw. stôrô bliza. Ji wësokòsc to 32,7 m (wësokòsc widu 83 m n.p.m.), òbjim widu 48,2 km. Na Rozewim je zamkłô dzysdnia nowô bliza, jakô fùnksnérowała w latach 1875–1910 równoczasno ze stôrą. Òstała zamkłô pò ùnowòczasnienim stôri. Ji wieża do kòl 1990 r. bëła wëzwëskiwónô przez Wòjska Òchronë Pògrańczô jakò rozezdrzawny môl.
Il. 1. Rozewskô bliza
Zapôlanim widu i fùnksnérowanim rozewsczi blizë zajimałë sã rózdżi blizowëch. Wedle legendë pierszą blizową bëła córka kapténë szwédzczégò òkrãtu, jaczi rozbił sã w XVII w. w òkòlim Rozewiô. Ùretónô przez môlowégò rëbôka, do kùńca żëcégò, noc w noc pôlëła na grzëpie ògniszcze, żebë jinëch rëbôków i żeglôrzów nie pòtkôł jistny kawel jak ji òjca. To zajimniãcé przechòdzëło czãsto z òjca na sëna abò bracynã. Rozewską blizã òb dzesątczi lat zapôlëlë Kisterowie (slédny, Léópóld robił w latach 1909–1930), Behmkòwie (Aùgùstin w latach 1910–1918, Józef w latach 1930–1939), Adrianowie (Józef w latach 1920–1937; Aùgùstin w latach 1946–1984; Róman w latach 1983–1985 i òd 2015), Krãżałkòwie (Aleksander w latach 1971–2015, Artur od 2015). Nôbarżi znóną familią blizowëch na Rozewim bëlë Wzorkòwie. W 1921 r. Wództwò Mòrsczégò Pòbrzegù sczerowało do przejimniãcô blizë z niemiecczich rãków L. Wzorka (1896–1939), pòchôdającégò z Sanoka, nôleżnika òbsadë ORP „Pomorzanin”. Robòtã blizowégò parłãcził òn ze spòlëznowò-pòliticznym i kùlturowim dzejanim – ùsadzył m.jin. part Pòlsczi Zôpadny Zrzeszë w Łebczu. Béł pòczãtnikã nadaniô rozewsczi blize miona S. Żeromsczégò. Òn téż rozpòwszednił legendã gôdającą ò tim, że w blize pòwstała pòwiesc Wiatr od morza. S. Żeromsczi w latach 1920–1924 r. przebiwôł czile razy na pòlsczim Pòmòrzim (òd maja do séwnika 1920 r. mieszkôł z familią w Gdinie-Òrzłowie), pòznôł pismieniznã tikającą Pòmòrzô i Kaszëb, zwiedzôł téż rozewską blizã. Równak roman pòwstôł we Warszawie. Wëdóny w 1922 r. przedstôwiôł zbeletrizowóné dzeje Pòmòrzô i biôtkã Kaszëbów z germanizacją. Pòwiesc bëła baro kriticzno przëjimniãtô w Niemcach, co miało wierã cësk na to, że szwédzkô Akademiô nie przëznała Żeromsczémù Nôdgrodë Nobla, do jaczi béł nominowóny. A L. Wzorek na skùtk promòwaniô pòlsczi kùlturë òstôł aresztowóny przez Niemców i zabiti w Piôsznicë w dniu 31.12.1939 r. W latach 1945–1975 r. fùnkcjã blizowégò trzimôł jegò bracyna Władisłôw, a pòtemù òd 1975 do 1980 r. syn Léòna – Zbigniéw. W 1969 r. na scanie rozewsczi blizë òstała òdkrëtô tôfla na wdôr L. Wzorka. Jegò nôzwëskò mô téż sztrasa, przë jaczi je bliza.
W stôri rozewsczi blize òd 1963 r. dzejô Mùzeùm Blizownictwa (part Nôrodnégò Mòrsczégò Mùzeùm we Gduńskù). W Mùzeùm je m.jin. reflektór z rozewsczi blizë z lat 1910–1978, a téż wëstôwk namieniony S. Żeromsczémù (→ mùzea).
Ana Kwasniewskô
Bibliografiô:
- Czerner M. Latarnie morskie polskiego wybrzeża, Pòznań 1986
- N.N., Migawki z rozewskiej blizy, „Kaszëbë”,1957, nr 5, s. 8
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, red. B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1888, s. 834
Netografiô:
www.pl.wikipedia.org.wiki. Latarnia_Morska_Rozewie, (przëstãp: 22.12.2018)
Ikònografiô:
- Zdrzódło: Rozewskô bliza
