Premiéra z Kaszëb, D. Tusk, ùrodzył sã 22.04.1957 r. we Gduńskù. W tim miesce sã ùcził: w Sp. Sz. nr 57, I ÒL m. Mikòłaja Kòpernika, a pòtemù na GÙ, dze skùńcził historiã. Ju òb czas sztudiów włącził sã w òpòzycyjné dzejanié. Òd 19.05.1991 do 24.04.1994 r. przédnik Liberalno-Demòkraticznégò Kòngresu, jaczégò béł wespółzałóżcą. Òd 1.06.2003 do 8.11.2014 r. a téż òd 3.07.2021 r. przédnik Òbëwatelsczi Platfòrmë (PO), jaką téż wespółùsadzył. Pòsélc na Sejm I, IV–VII i X kadencji, senatór w Senace IV kadencji. Òd 20.10.1997 do 18.10.2001 r. wicemarszôłk Senatu IV kadencji z Ùnii Wòlnotë/Òbëwatelsczi Platfòrmë. Òd 19.10.2001 do 18.10.2005 r. wicemarszôłôk Sejmù IV kadencji bãdący przedstôwcą PO. W 2005 r. kandidowôł na ùrząd prezydenta. Òd 16.11.2007 do 31.12.2009 r. przédnik Kòmitetu Eùropejsczi Integracje. Òd 16.11.2007 do 22.09.2014 r. prezes Radzëznë Ministrów (PO). Òstawił to stanowiszcze, żebë òd 1.12.2014 r. przejimnąc fùnkcjã Przédnika Eùropejsczi Radzëznë (jakno przedstôwca Eùropejsczi Lëdowi Partie). 9.03.2017 r. òstôł zôs wëbróny na to stanowiszcze z pòpiarcym wszëtczich państw Eùropejsczi Ùnie òkróm Pòlsczi (27:1). Trzimôł je do 30.11.2019. Òd 1.12.2019 r. do 31.05.22 r. béł Przédnikã Eùropejsczi Lëdowi Partie. Pò parlamentarny welacje w 2023 r. kandidat na przédnika Radzëznë Ministrów bãdący przedstôwcą PO, a wspiéróny przez przédników Trzecy Drodżi i Nowi Lewicë (zôs òstôł w tim rokù premiérą).
Pòchòdzy z kaszëbsczi familie. Syn Éwë, chtërna robiła za sekretôrkã w Mediczny Akademie (dzysdnia: Gduńsczi Mediczny Ùniwersytet), i D. Tuska, stolarza. Jegò strijã béł B. Tusk, żłobiôrz, chtëren sã pòsłëgòwôł przëtómkã Bùni. W „gduńsczim cządze” béł blësczim wespółrobòtnikã L. Bądkòwsczégò, chtërnégò nazéwô swòjim mentorã. Na pòczątkù 80. lat zapisôł sã do Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô (dzejôł w nim òb czas wòjnowégò ùstawù), òb czile lat robił we wëdôwiznie KPZ. Pùblikòwôł w „Pòmeranii”. W 1983 r. wespół z W. Dudą ùsadzył „Przegląd Polityczny”. W 1990 r. słëchôł do karna lëdzy zgrôwającëch do znowieniô „Gazety Gdańskiej” (béł zastãpnikã przédnégò redaktora), do 1939 r. cządnika rôd czëtónégò na Kaszëbach („Gazeta Gdańska”). Wzął ùdzél w II Kaszëbsczim Kòngresu, na jaczim wëgłosył referat ò kaszëbskò-pòmòrsczi regionalny deji. Czerowónô przez niegò fùndacjô „Dar Gdańska” wëdała pierszi kaszëbsczi elementôrz i słowôrz dlô dzecy. Je wespółaùtorã ksążczi Pojezierze Kaszubskie, do jaczi napisôł tekst, serii albùmów Był sobie Gdańsk i Dawny Sopot a téż aùtorã Idei gdańskiego liberalizmu, Solidarności i dumy i Szczerze.
Mô sebie za Kaszëbą, co tej-sej bëło wëzwëskiwóné jakno leżnosc do ataków na niegò. Nômòcniészé ùderzenié bëło òb czas prezydencczi welacje, czedë J. Kùrsczi dôł do pùbliczny wiadë, że stark Tuska, J. Tusk, zgłosył sã òb czas wòjnë z dobri wòlë do Wehrmachtu (→ niemieckô nôrodnô lësta). Tak pò prôwdze w 1944 r. òstôł òn aùtomaticzno, z mòcë prawa wcygniony do niemiecczégò wòjska jakò òbëwatel III Rzeszë, do jaczi słëchôł wnenczas Gduńsk. Òstôł aresztowóny przez gestapo ju 1.09.1939 r. jakò nôleżnik pòlonijnëch òrganizacjów we Gduńskù, pózni trafił do kòncentracyjnégò lôgru Stutthof. Rëchli robił na Pòlsczi Pòczce i w Pòlsczi Państwòwi Banie. Z niemiecczi armii ùcekł do Pòlscich Zbrojnëch Sëłów na Zôpadze. Infòrmacjô Kùrsczégò i na jaczis ôrt téż ji spòlëznowi òdbiér to jeden z przëmiarów niezrozmieniô historii Kaszëb i Pòmòrzô. Zéwiszcze dziadek z Wermachtu wcyg mô wpłiw na lëdzy. Z jedny stronë stôwô sã dzélã negatiwnégò stereòtipù Kaszëbë (→ (aùto)stereòtip Kaszëbë), a z drëdżi nagłosnienié ti sprawë pòzwòlëło na zaczãcé dzejaniów, co mają edukòwac ò zapëzglonëch kawlach mieszkańców regionu òb czas II swiatowi wòjnë. Wiele razy Tusk béł òbwiniony ò bëcé przedstôwcą proniemiecczi pòliticzi a nawetka prosto niemiecczi. To, że czëje sã Kaszëbą i je przekònóny ò brëkòwnoce decentralizacje państwa i samòrządnotë regionów wëstawiłë gò na òbwinë ò kaszëbsczi separatizm. Téż scwierdzenié, że je przedstôwcą etniczny mniészëznë sprowadzëło na niegò kritikã tëch, co ùznelë, że na taczi ôrt wëłącziwô sã z pòlsczi pòspólnotë, co tak pò prôwdze nigdë sã nie stało. Tusk rôd wëzwëskiwô kaszëbsczé symbòle, np. na zakùńczenié spòrtowi kariérë A. Małisza wrãcził mù klëkã i tobakã. Je Kaszëbą, co ùdostôł nôwëższé stanowiszcza w Pòlsce i Eùropie, nimò że w swòjim kraju czãsto òdczuwô diskriminacyjné dzejania, dosc mòcno znankòwné dlô przedstôwców kaszëbsczi spòlëznë i Gduńczanów, chtërnëch familie mieszkałë w tim miesce przed 1945 r. Mieszkô w Sopòce.
Katarzëna Kùlikòwskô
Bibliografiô:
- Baranowski J., Tusk D., Pojezierze Kaszubskie, Warszawa 1985
- Borzyszkowska-Szewczyk M., Obracht-Prondzyński C., Cirocka B., Kaszubski wanożnik po Gdańsku. Znaki i miejsca w przestrzeni kulturowej Miasta, Gduńsk 2018
- Tusk D., Solidarność i duma, Gduńsk 2005
Netografiô:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Donald_Tusk
Ikònografiô:
- Zdrzódło: Kaszëbsczi Institut
