Decyzjô ò ùsadzenim mùzeùm we Wejrowie bëła przëjimniãtô w 1967 r., ale ò jegò stwòrzenié starelë sã ju rëchli. Pierszé ùdbë pòjawiłë sã przed II swiatową wòjną, pòwtôrzóné bëłë w 40. latach XX w. W 1958 r., dwa lata pò ùsadzenim môlowégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, J. Rosner i É. Kamińsczi zrëchtowelë projekt Mùzeùm Historii i Lëteraturë abò Ksążnicë Kaszëbskò-Pòmòrsczich Wëdôwiznów. Realizacji projektu nie bëło, ale òstałë zrobioné pierszé kroczi. Pòsobnym bëła òrganizacjô przez A. Patoka, É. Kamińsczégò i nôleżników Klubù Młodëch Kaszëbów wëstôwkù kaszëbsczi lëteraturë, jaczi òtemklë 28.08.1962 r. w sedzbie KPZ. Pòtemù 16.11.1964 r. òstała przëszëkòwónô przez môlowi part KPZ ekspòzycjô Prasa kaszubsko-pomorska. Równoczasno bëłë gromadzoné regionalné zbiorë w Pòwiatowi i Miesczi Pùbliczny Bibliotece we Wejrowie, w jaczi w 1963 r. dzãka dzejanióm A. Patoka, J. Czedrowsczégò, É. Kamińsczégò i I. Kamecczi òficjalno òtemklë regionalny part. Pòjawiła sã nôdzeja, że czedës bãdze òn spòdlim przińdnégò mùzeùm. Bespòstrzédnym pòdskacënkã do jegò pòwstaniô béł akt przekôzaniô przez F. Majkòwską swòji spôdkòwiznë do planowónégò mùzeùm. Òdpòwiedzalny za zjiscenié ji slédny wòlë bëlë: J. Trepczik, M. Łukòwicz i É. Kamińsczi. Wejrowsczi part KPZ prosył miesczé wëszëznë ò wskôzanié sedzbë dlô nowi institucji: bëła òna kòl sz. Senkewicza 10. Stwòrzony béł Spòlëznowi Òrganizacyjny Kòmitet Kaszëbsczégò Mùzeùm. Môl wnetka nazwelë Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë, a w 1968 r. dofùlowelë pòzwã òdniesenim do mùzyczi. Mùzeùm zaczãło dzejanié 1.09.1968 r. pòd czerownictwã P. Labùdë.
Sedzba mùzem sã zmieniwała. Òd 1972 r. institucjô miała swój plac kòl sz. Sobiesczégò 239. Òd 1995 r. je ùmôlnioné w Pałacu Przebendowsczich i Keyserlingków, jaczi je w historicznym parkòwim założenim. Institucjô gromadzy i òbrôbiô zbiorë, prowadzy wëstawòwé, wëdôwné i edukacyjné dzejanié, òrganizëje kòncertë i jinszé kùlturalné wëdarzenia (→ Pòtkania z mùzyką Kaszëb). Mô szesc dzélów: nôwôrtniészé – Rãkòpisów i Stôrôdrëków a téż Lëteraturë i Prasë (bãdący na sz. Wałowi), Mùzyczi, Kùńsztu i Pamiątków pò Pisarzach, Fòtografii i Dokùmentów Spòlëznowégò Żëcô a téż Pòùczënowò-Aùdiowizualny. Dzél Kùńsztu i Pamiątków pò Pisarzach zajimô sã spôdkòwiznama pò pisarzach i regionalnëch dzejarzach – jegò òbjim òstôł rozszerzwiony ò kùńszt przédno dlôte, że w nëch spôdkòwiznach bëłë artisticzné kòlekcje (np. F. Fenikòwsczégò). Mùzeùm mô téż etnograficzné zbiorë. W 2011 r. w òbrëmim Dzélu Lëteraturë i Prasë pòwstała warkòwniô òbrôbianiô zbiorów prof. G. Labùdë. Ksążnica prof. G. Labùdë òtemklë 10.10.2020 r. Aùdiowizualné zbiorë zaczãlë bùdowac w 70. latach na spòdlim megnetofònowëch nagraniów, referatów, przemówieniów i jinëch wëstąpieniów w òbrëmim kùlturalnëch wëdarzeniów w regionie, np. nagriwóné bëłë wëstąpienia òb czas pòtkaniów we Wdzydzach. Mùzeùm mô kòpiã filmù Kaszëbë (→ filmë ò Kaszëbach) a téż nagrania radiowëch i telewizyjnëch aùdicjów namienionëch regionowi (np. „Rodnô Zemia”). Dzél Mùzyczi zajimô sã tak dôwną, jak i dzysdniową mùzyką regionu – w jegò zbiorach są: manuskriptë, drëczi, nagrania i instrumentë. Jeden ze stójnëch wëstôwków tikô sã mùzycznëch instrumentów Kaszëb. W kòlekcji mùzeùm są spôdkòwiznë m.jin. A. Majkòwsczégò, F. Majkòwsczi, F. Sãdzëcczégò, F. Fenikòwsczégò, I. Trojanowsczi, J. Rómpsczégò, T. Bòlduana (→ Bòlduanowie). MKPPiM mô téż pierwòdrëczi i pòsobné wëdôwczi dokazów m.jin. F. Cenôwë, H. Derdowsczégò, L. Heyczi, J. Karnowsczégò a téż bòkadną kòlekcjã kaszëbsczich cządników. Ta institucjô stała sã òsoblëwim môlã pamiãcë (→ kaszëbskô pamiãc) – tak ò pisarzach, jak i regionalnëch dzejarzach, ale téż ò regionalnym spòlëznowim żëcym, jaczé je widzec m.jin. w pismieniznie i mùzyce. Òsoblëwi bôczënk wôrt dac na kòlekcjonerską cągłosc mùzeùm. W dzélu zbiorë mùzeùm mają szerszi òbjim jak pòdpòwiôdô to pòzwa institucji. MKPPiM mô w kòlekcji zachë zrzeszoné téż z Wejrowã abò Gduńskã Jegò zbiorë są wôżné nié leno z kaszëbsczégò, ale i pòlsczégò pòzdrzatkù.
Katarzëna Kùlikòwskô
Bibliografiô:
- Breza B., Specyfika Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie na tle innych muzeów pomorskich, w: Muzea Pomorskie. Twórcy, zbiory i funkcje kulturowe. VIII Konferencja Kaszubsko-Pomorska, Słëpsk – Gduńsk 2005, s. 246–254
- Obracht-Prondzyński C., Kaszubskich pamiątek skarbnice. O muzeach na Kaszubach – ich dziejach, twórcach i funkcjach społecznych, Gduńsk 2008
Netografiô:
