Był to ośmiostronicowy dodatek naukowo-literacki do toruńskiego „Słowa Pomorskiego”, wychodzący w latach 1925–1934. „Mestwin” miał za zadanie konsekwentnie przedstawiać artykuły o historii, kulturze ludowej i artystycznej Pomorza oraz Kaszub pod kątem związków historyczno-kulturowych z Polską, co było merytoryczną odpowiedzią na treści podawane przez media niemieckojęzyczne. Wybór ostatniego księcia wschodniopomorskiego na patrona czasopisma nie był przypadkowy, ponieważ polscy i kaszubscy publicyści podkreślali wagę dobrowolnie kształtującej się wspólnoty polsko-pomorskiej, którą ucieleśniał ten średniowieczny władca (→ książęta gdańscy).
Periodyk miał 8 stron, początkowo wychodził jako dwutygodnik, później stawał się coraz bardziej nieregularny, by pod koniec istnienia stać się kwartalnikiem. „Mestwin” został podzielony na część z artykułami oraz Zapiski bibliograficzne (później Kronika pomorska).
Założycielem i pierwszym redaktorem „Mestwina” był J. Karnowski, później tę funkcję piastował T. Pietrykowski. Karnowski nie tylko czuwał nad zawartością czasopisma, ale i również prezentował teksty programowe oraz utwory artystyczne. Sformułował on tekst programowy pt. Źródła polityki polsko-pomorskiej (1924, nr 1), w którym przywołuje on umowę między Mestwinem II a Przemysłem II w Kępnie z 1282 r. jako rodzaj decyzji politycznej wciąż aktualnej w realiach lat 20. XX w. Oprócz niego ważnymi publicystami byli również M. Sydow (np. Z utraconych kresów pomorskich), ks. A. Mańkowski (np. Kościoły pomorskie jako miejsca niegdyś zgromadzeń politycznych) oraz Z. Mocarski (np. Przepowiednia o Gdyni…w wieku XVII). Rzadziej pojawiały się artykuły zasłużonych badaczy dziejów Pomorza jak ks. W. Łęga (np. Charakterystyka kultury pomorskiej w dobie piastowskiej) czy J. Łęgowski (Granice Lechitów nadmorskich) albo historycy zajmujący się sprawami ogólnopolskimi jak Z. Wojciechowski czy J. Staszewski.
Il. 1.
Periodyk jako medium naukowe utrzymywał wysoki poziom. Trzeba podkreślić, że podejmowana problematyka dotyczyła nade wszystko Pomorza, przy czym najwięcej materiałów związanych było z historią, stosunkami polsko-krzyżackimi, przyczynkami dziejów regionu w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, walką o polskość w czasie zaborów (pamiętniki, wspomnienia, działalność filomatów pomorskich), dziejami rodów, szkół i miejscowości. Niektóre z tych wypowiedzi są czasami bardzo wyspecjalizowane, jak cykl artykułów S. Dąbrowskiego o historii teatru na Pomorzu w XVI-XVII w., w których nie tylko omówił kondycję życia teatralnego w Toruniu, ale nawet podawał treść dawnych sztuk. Dużo miejsca poświęcają również autorzy artykułów stosunkom polsko-niemieckim, które omawiano drobiazgowo, w odniesieniu do każdej z epok i nie tylko w aspekcie politycznym, ale również etnicznym czy językowym. „Mestwin” był również pismem, w którym stale pojawiał się temat literatury kaszubskiej, którą omawiano na przykładach twórców dawnych (F. Ceynowa i H. Derdowski), jak i w odniesieniu do zjawisk współczesnych. W opisach owych zagadnień celował zwłaszcza Karnowski, np. Slawizm Ceynowy, Autografy Hieronima Derdowskiego albo Muza kaszubska powojenna.
Czasopismo spełniło bardzo ważną rolę konsolidacyjną dla środowiska pomorskiego. Opublikowało ważne opracowania naukowe dotyczące samego Pomorza, a także stosunków polsko-pomorskich. Stało na najwyższym poziomie merytorycznym ze wszystkich polskojęzycznych periodyków pomorskich międzywojnia i wyrażało swoje stanowisko przez 11 lat dzięki współpracy kilkudziesięciu autorów.
Daniel Kalinowski
Bibliografia:
- Acecka D., Podlaszewska K., „Mestwin”. Dodatek naukowo-literacki <Słowa Pomorskiego>. 1925-1934. Bibliografia zawartości, „Zeszyty Naukowe UMK. Nauki Humanistyczno-Społeczne”, 1966, z. 18 [Nauka o Książce, nr 4]
- Pepliński W., Kaszubszczyzna i problemy pomorsko-kaszubskie na łamach „Mestwina” – dodatku naukowo-literackiego „Słowa Pomorskiego” – w okresie redaktorstwa Jana Karnowskiego, „Rocznik Gdański”, 2000, z. 2, s. 91-98
Netografia:
Numery pisma 1925-1934 – https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/618?language=pl#structure
Ikonografia:
- Źródło: Instytut Kaszubski
