Sz. Krofey (Krofej) (przed 1550 – kòl 1589) béł lëtersczim dëchòwnym w Bëtowie, tłómaczã religijnëch tekstów na pòlsczi jãzëk z wëjimkama kaszëbsczégò jãzëka, nôbëlniészą pòstacją w nowòżëtnëch dzejach bëtowsczi zemi.
Ùrodzył sã w Dąbiu krótkò Bëtowa kòl 1550 r. we familii wòlnégò szôłtësa Jerzégò (Jürgena), chtëren zajimôł sã chòwanim krów, òd czegò rodzëzna dostała swòje nôzwëskò. Wedle Z. Szultczi dólnoniemiecczé Kroff òznôczô wej ‘stôrą krowã’, a É. Bréza etimòlogiã nôzwëska wëprowadzył òd pòlsczégò słowa krowa. Wiele badérów je gwës, że Krofey béł Kaszëbą.
Pò skùńczenim miesczi szkółczi w Bëtowie, a pòtemù łacëznowi w Słëpskù, dzãka wspòmóżce rządcë bëtowsczi domenë B. Swawégò, dôwnégò pierszégò ewanielicczégò kamieńsczégò biskùpa (1545–1549) (→ ewanielicë), młodi Krofey w 1567 r. òstôł zapisóny na ùniwersytet we Wittenberdze. To tam miôł mòżlëwòtã pòznaniô pòlsczégò lëteracczégò jãzëka, sztudérowôł wej w latach, czedë bëło tam wiele żëcznotë i wërozmiałoscë dlô słowiańsczich jãzëków. Ò wielną lëczbã sztudérëjącëch tuwò młodëch Słowianów miôł starã C. Peucer – zãc F. Melanchtona, profesór medicynë, z pòchòdzeniô Łużëczón (→ Serbòłużëczanie i Kaszëbi).
Po skùńczenim sztudiów w 1569 r. Krofey wrócył do Bëtowa, gdze òstôł miesczim pisarzã i szkólnym, a téż drëdżim kaznodzeją, to je diakònã. Fùnkcjã pierszégò kaznodzeji trzimôł dopiérze òd 1579 r. Rëchli równak òdbéł dodôwkòwé sztudia na królewiecczi Albertinie. Do matrikùłë ti ùczbòwnie wpiselë gò w 1574 r. Wierã dôł sã na sztudérowanié dzãka ks. Barnimòwi X (→ Grificë), chtëren rok chùdzy przejimnął bëtowską domenã i na skùtk tegò mógł téż w 1573 r. pòwòłac Krofeya na swòjégò dwórsczégò kapelana w bëtowsczim zómkù, a sztudia Krofeya w Królewcu – wnenczas rësznym protestancczim wëdôwnym òstrzódkù, znónym téż z dzejaniégò tłómacza i editora J. Seklucjana – mògłë dopòmòc w zebranim zbioru ksążków nowi ksążãcy kaplëcë. Wiele wskazywô na to, że Krofey sã nie òżenił i ùmarł bezdzecno kòl 1589 r.
Il. 1. Mal. Wawrzińc Samp
Dëszpasturskô robòta z Kaszëbama, chtërny w tim czasu mielë górã w Bëtowie i jegò òkòlim, a do te nie znelë niemiecczégò, zachãcëła Krofeya do przetłómaczeniô katechizmù M. Lutra i kancjonału (spiéwnika) z niemiecczégò na pòlsczi (→ translacje na kaszëbsczi). Mést dzãka wspiarcu pòmòrsczich ksyżëców w 1586 r. wëdôł òn dwie ksążczi, z chtërnëch do dzysdniowëch czasów ùchòwała sã leno jedna w pòjedincznym egzemplarzu. W 1896 r. w parafialny kancelarii w Smôłdzënie kòl Słëpska niemiecczi etnograf F. Tetzner nalôzł kancjonał Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynszich naboznich mężów. Z niemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone przes Szymana Krofea sługe słowa Bozego w Bytowie. Drukowano w Gdainsku przes Jacuba Rhode. Roku Panskiego 1586. W 1926 r. kùpiła gò do swòjich zbiorów ùniwersyteckô biblioteka w Grifii (Greifswaldze), gdze je do dzysô. W 1958 r. dzãka robòce jãzëkòznajôrza R. Òlescha òstôł wëdóny fòtotipiczny reprint we wëdôwiznie Böhlau Verlag Köln-Gratz. Drëgô z ksążków miała titel Maly Catechismus… Ùchòwała sã leno ji przerobionô edicjô pt. Cwiczenia Katechismowe, przez Pytania y Odpowiedźi, według Przetłumaczenia Szymona Krofejá, Na Ządánie wielu poboźnych serc do Druku podane Roku pańskiego 1758. Bãdącé w titlu słowò ‘slawięsky’, mùsz je rozmiec jakno słowiańsczi, to je kaszëbsczi, bò pòzwa Słowińcë òstała wëmëslonô przez badérów w XIX wiekù. Pò prôwdze jãzëk Krofeyowégò kancjonału je pòlsczim wëmiészónym z kaszëbsczima słowama.
Sz. Krofey òstôł ùpamiãtniony dosc pózno. Jegò miono delë pò II swiatowi wòjnie sztrasóm w Gdinie i Wejrowie. W Bëtowie je Plac Krofeya, a na scanie bizantijskò-ùkrajińsczi cerkwi pw. sw. Jerzégò (→ Ùkrajińcë na Kaszëbach), w rokù II Kaszëbsczégò Kòngresu (→ kaszëbsczé kòngresë), Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié Part w Bëtowie ùfùndowało w 1992 r. tôflã na jegò wdôr. Dzysdniowô cerkwiô je dôwną ewanielicką kaplëcą, w chtërny do pòłowë XIX w. głosëlë kôzania w pòlsczim i kaszëbsczim jãzëkù. W 2009 r. Ùrząd Miasta w Bëtowie zrëchtowôł zastãpné mònetë zwóné Krofeyama, w nominałach 3 i 4 z mòsąga a téż 40 ze strzébra. Fùndacjô Môlowégò Rozwiju „Parasol” rok w rok òd pòcz. XXI w. òrganizëje Kònkùrs m. Szëmòna Krofeya na nôlepszé nôùkòwé dokazë tikającé sã òbéńdë bëtowsczégò pòwiatu.
Tomôsz Rembalsczi
Il. 2. Titlowô starna ksążczi Duchowne piesnie z 1586 r.
Bibliografiô:
- Breza E., Nazwiska Pomorzan. Pochodzenie i zmiany, t. I, Gduńsk 2000.
- Szultka Z., Uzupełnienia do biogramu pastora Szymona Krofeja i jego familiantów na wolnym sołectwie w Dąbiu, „Acta Cassubiana”, 2005, t. VII, s. 138–144.
- Szultka Z., Pastor Szymon Krofej i jego familianci na wolnym sołectwie w Dąbiu, w: Studia archiwalne – historyczne – politologiczne, red. A. Czubiński i J. Macholak, Szczecëno 2004, s. 99–116.
- Gierszewski S., Krofey Szymon (XVI w.), w: Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, pòd red. tegò, t. II, pòd red. Z. Nowaka, Gduńsk 1994, s. 510–511.
- Historia Bytowa, red. Z. Szultka, Bëtowò 1998.
Ikònografiô:
- Zdrzódło: Kaszëbsczi Institut
- Zdrzódło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Szymon_Krofey#/media/Plik:Duchowne_piesnie_Szymona_Krofea_1586.png
