W II poł. XIX w. był to jeden z najpopularniejszych nadbałtyckich kurortów, odwiedzanych także przez Polaków – nie tylko z Prus Zachodnich (np. Sikorskich z Wielkich Chełmów i ks. F. Bolta), ale też z pozostałych zaborów. Ta funkcja kurortu i dziś decyduje o specyfice Kołobrzegu wśród miast pomorskich.
Obecny na kartach kronik Thietmara i Galla Anonima Kołobrzeg stał się w 1000 r. siedzibą pierwszego biskupa pomorskiego ks. Reinberna, obejmującego swą jurysdykcją niemal całe Pomorze. Położony przy ujściu Parsęty, nad którą leży także Białogarda, zyskał miano pierwszej – najstarszej stolicy Kaszubów, jako że właśnie w dokumencie odnoszącym się do tej części Pomorza pojawiło się po raz pierwszy 19.03.1238 r. określenie dux Cassuborum. W średniowieczu był więc Kołobrzeg częścią Kaszub, a jeszcze w XVI w. Parsęta stanowiła zachodnią granicę zwartego obszaru, na którym ludność posługiwała się kaszubszczyzną (→ granice Kaszub).
Kołobrzeg, słynący w średniowieczu z zasobnych salin i handlu tym skarbem ziemi pomorskiej, swoją stołeczną funkcję w administracji kościelnej utracił rychło na rzecz Wolina i Kamienia. Jak pamiętamy, zaistniał też w literaturze dotyczącej podbojów Pomorza przez wojów B. Krzywoustego, przychodzących nad Bałtyk po świeże ryby w oceanie pluskające. Od okresu reformacji po koniec II wojny światowej był wraz z całym Pomorzem Nadodrzańskim zdominowany przez protestantyzm (→ ewangelicy), za sprawą którego w XVII–XIX w. przyspieszona została germanizacja Kaszubów w tej części ziemi pomorskiej. (W 1564 r. cech kowali hanzeatyckiego Kołobrzegu do swego statutu wpisał zakaz przyjmowania doń ludzi pochodzenia słowiańskiego!).
Il. 1. Panorama Kołobrzegu z Wielkiej Mapy Księstwa Pomorskiego Lubinusa
Niemniej powołana w 1972 r. nowa diecezja katolicka, z siedzibą biskupa w Koszalinie, otrzymała nazwę diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Obejmowała ona do 1992 r. tereny kaszubsko-pomorskie aż po rzekę Piaśnicę, kiedyś bezwzględną domenę Kościoła ewangelickiego. Godny uwagi jest fakt, iż Spis kościołów i duchowieństwa – „Schematyzm…” tejże diecezji z 1982 r., w prezentacji dziejów poszczególnych parafii przypomniał obecność Kaszubów na tej ziemi oraz języka kaszubsko-polskiego w liturgii i kazaniach aż do 1886 r., kiedy to jako ostatnie nabożeństwo kaszubskie zlikwidowano je w Główczycach, zwanych jeszcze w latach 30. XX w. Kaszubskim Jeruzalem.
W ciekawych, choć długo niemieckich dziejach Kołobrzegu historycy eksponują dwa wydarzenia. W historiografii niemieckiej jest to oblężenie miasta – twierdzy w 1807 r. przez wojska napoleońskie z udziałem Polaków pod dowództwem płk. Sułkowskiego, której legendarną obroną dowodził hr. mjr Gneisenau (→ Napoleon). W polskiej historiografii to zaślubiny z morzem 18.03.1945 r., dokonane po długich walkach o twierdzę Kolberg, utrwalone w 1963 r. wzniesionym przy Alei Nadmorskiej Pomnikiem Zaślubin Polski z Morzem. Kuracjusze kołobrzescy szczególną sympatią darzą tamtejsze żelbetowe molo o długości 220 m i latarnię morską wybudowaną w 1946 r. (→ latarnie morskie).
Dzięki m.in. konkatedralnej bazylice Mariackiej – miasto to znajduje się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego. Jego mieszkańcy dumni są też z powojennej odbudowy zniszczonego w 90% miasta, jak też z portu morskiego, zapewniającego m.in. połączenie z Bornholmem oraz miejscowej mariny. Jego plaże i źródła wody mineralnej (Perła Bałtyku), solanki i borowiny, jak też instytucje i imprezy kulturalne (także pamięć o Festiwalu Piosenki Żołnierskiej), decydują o popularności miasta-uzdrowiska również wśród sąsiadów zza Odry. Oni to stanowią znaczną grupę właścicieli apartamentów w starych i nowych blokach mieszkalnych – nie tylko nad brzegiem Bałtyku.
Józef Borzyszkowski
Bibliografia:
- Diedrich W., Frag mich nach Pommern, Leer 1988
- Hinz J., Pommern Lexikon für alle, die Pommern Lieben…, Würzburg 1994
- Tenże, Pommern. Wegweiser durch ein unvergessenes Land, Augsburg 1996
- König K., Pommern, Stettin 1930
- Mielczarek P.T., Rys historyczny, [w:] Schematyzm diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Rok 1982, Koszalin 1982
- Patan J., Przewodnik po Kołobrzegu i okolicach, Kołobrzeg 1996
- Stoewer R., Geschichte der Stadt Kolberg, Kolberg [b.r.w.]
Ikonografia:
- Źródło: domena publiczna
