Kòlibczi

Pierszô zdrzódłowô nadczidka ò Kòlibkach, jaczé są dzysdnia w grańcach Gdinie, pòchòdzy z dokùmentu wiôldżégò krzëżacczégò méstra L. Königa z 1342 r., w jaczim pòcwierdzył òn klôsztorowi cystersów w Òlëwie (→ klôsztorë) jegò prawa do wszëtczich trzimónëch majątków i równoczasno òpisôł jich grańce. Wedle niegò Kòlibczi (Colipka) sąsadowałë z cystersczim Brodwinã (dzysdnia w grańcach Sopòtu). W tim czasu wies bëła partã majątkù ricerza Piotra z Kacka, chtëren miôł swój dwór w sąsednym Môłim Kackù. W 1363 r. Kòlibczi razã z Môłim Kackã dożdałë sã lokacji na magdebùrsczim prawie. Jesz na przełómanim XIV/XV w. Kòlibczi bëłë w rãkach synów Piotra z Kacka. W 1438 r. wies przeszła do jinégò ricerza, J. Scybòrowica. Jegò òtrocë (Kaccë) w XVI w. pòdzelëlë erbòwóny majątk na dwa partë. W II pòł. XVI w. dzéle te òstałë przedóné jinszim szlachecczim familióm abò gduńsczim patricjuszóm. Òdtądka czãsto przechòdzëłë òd jednégò miéwcë do drëdżégò, a westrzód nich pòjôwielë sã Heinowie, Wejherowie, Cyrembergòwie i Radzywiłowie. Ò bògactwie Kòlibków decydowała nié leno rólnô zemia, ale przede wszëtczim przechòdzący przez wies przédny hańdlowi szlach z Gduńska do Słëpska, dzãka czemù dzejałë tu dwie karczmë. A nad rzéką Kaczą, bieżącą kòl nordowëch grańców wsë, fùnksnérowałë trzë młënë. W XVII w. pòjawilë sã tu téż dodôwkòwi rzemiãsnicë, taczi jak: cegłownik, papiernik, kòclôrz, szewiec abò kòwôl.

W 1685 r. miéwcą całëch Kòlibków i bãdącégò w òkòlim Chwarzna òstôł król Jón III Sobiesczi. Wedle historików Jón III nigdë wierã nie biwôł w Kòlibkach, a leno brôł z nich wzątk. Tak a tak pòwstało w tim môlu wiele legendów ò pòstacji pòlsczégò króla i jegò białczi. Pò smiercë panownika w 1696 r. majątk ten erbòwelë królewô Mariô Kazmiera i królewión Aleksander Benedikt Sobiescë, a pò nich królewión Jakùb Ludwig. Ten slédny w 1720 r. przedôł Kòlibczi z Chwarznã J. Przebendowsczémù. Jegò syn Józef Antón, gen. pòlsczich wòjsków i prësczi szambelón, w 1764 r. wëbùdowôł w Kòlibkach bògato wëkùstrzoną kaplëcã pw. sw. Józefa, chtërna do czasu, czej zniszczëlë jã Niemcë w 1939 r., bëła trzimónô za nôwôżniészi zabëtk z czasów I Rzeczpòspòliti na òbéńdze miasta Gdiniô.

W rãkach Przebendowsczich majątk béł do 1793 r. Òdnądka czãsto zmieniwôł swòjich gwôscëcelów, chtërnyma bëlë prësczi ùrzãdnicë abò òficérowie. W 1919 r. ùpôdający zemsczi majątk w Kòlibkach kùpił pòlsczi bankówc, spòlëznowi dzejôrz, młodokaszëba W. Kùkòwsczi (1882–1939). Dzãka ti transakcji i wjimnémù wprzëgniãcu sã w tã sprawã Kùkòwsczégò, òb czas wëznôczaniô grańcë z Wòlnym Miastã Gduńskã, Kòlibczi trafiłë do òdrodzony Rzeczpòspòliti (→ grańce Kaszëb). W 1929 r. kòlibkòwsczi majątk òbjimôł 427 ha. Béł mniészi jak za prësczich czasów, bò W. Kùkòwsczi w 1927 r. rozdzelił jegò part na bùdowlané gruńtë, żebë ùsadzëc latawny plac i mòrsczé kąpielëszcze, jaczé zaczãlë zwac Mòrsczim Òrzłowã. W 1935 r. włączëlë je kùńc kùńców w grańce miasta Gdinió.

Rozwij môlëznë dôł taczi skùtk, że w dokùmence z 15.11.1927 r. chełmińsczi biskùp S. Òkòniewsczi achtnął tuwòtészi kòscół i zmienił gò z filii chwaszczińsczi parafii w kùracjã dlô dwòrsczi òbéńdë Kòlibków, Òrzłowa i partu Môłégò Kacka na nordã òd banowi sztreczi. Pò wëbùchniãcym wòjnë, w 1939 r. kòscółk sw. Józefa òstôł rozebróny przez Niemców do samëch fùńdameńtów. W tim téż rokù za patrioticzné dzejania aresztowelë W. Kùkòwsczégò i pòtemù zabilë gò w Piôsznicczich Lasach. Do kòncentracyjnëch lôgrów zesłelë jegò białkã i dzecë. Skònfiskòwóny wnenczas majątk do dzysdnia nie wrócył w rãce erbów familii.

Terôczasnô pòzwa Òrzłowò (niem. Adlershorst), chtërna w XIX i na pòcz. XX w. tikała sã leno kòlmòrsczi karczmë we wsë Redłowò, dostała górã nad dzélã òbéńdë dôwnëch wsów Redłowò, Môłi Kack i Kòlibczi. Ta slédnô nazwa dzysô ògrańcziwô sã leno do dwòru i jegò òkòlô, jaczi òd 1945 r. słëchô do Skarbù Państwa. W XIX wiekù, pò pòwstanim kùrortu w Sopòce, Kòlibczi, z pòzdrzatkù na swòje krôjmalënkòwé wôrtnotë, stałë sã wôżnym pùnktã wielnëch wanogów dlô kùracjuszów i letników. W 1883 r. ks. J. Fankidejsczi w Słowniku geograficznym pisôł: „Kòlibczi mają pëszné pòłożenié na sztrądze Pùcczégò Wikù, na wësokòscë 114 stóp; chwôloné są za snôżi wëzdrzatk na mòrze z dwòrsczégò parkù òd stronë grotë [Mariszenczi – T.R.]. Z Copòtów, Gduńska itd. czãsto gòsce zwiedzają Kòlibczi”. J. Staszkò [pòl. Staśko] w swòjim Przewodniku z 1924 r. dofùlowiwôł te wiadła: „Pò dôwnym dwòrze, dze miôł mieszkac Jón III – nick nie òstało. Do dzysô równak pòkazywają grotã królewi Mariszenczi. Kòl drodżi je snôżô kapelka [sw. Józefa – T.R.] z nëch czasów Rzeczpòspòliti – jedurnô to pamiątka razã ze stolëmną lëpą, widzóné na grzëpie nawetka z sopòcczégò pòmòstu. A nad mòrzã westrzód cëchégò gradła szëmarzi strëga”.

W pamiãcë mieszkańców Gdini Kòlibczi fùnksnérëją jakno pùnkt òbronë żôłnérzów 2 Mòrsczégò Półkù Strzélców, jaczégò wódcą béł płk. I. Szpùnar w séwnikù 1939 r. Pamiątką pò biôtkach je „Pòmnik Òbróńców Gdini 1939” w Kòlibkach, pòstawiony kòl przédny kòmùnikacyjny arterii Trzëgardu.

Tomôsz Rembalsczi

Bibliografiô:

• Encyklopedia Gdyni, red. M. Sokołowska, Gdiniô 2006
• Małkowski K., Bedeker gdyński, Gduńsk 2001
• Tegò, Kolibki, Orłowo, Redłowo, Mały Kack, Gdiniô 2009
• Rembalski T., Dzieje osadnictwa na terenie współczesnych gmin Gdynia i Kosakowo od XIII do XV wieku, Gdiniô 2006
• Tegò, Gdynia i jej dzielnice przed powstaniem miasta (XIII–XX wiek), Gdiniô 2011
• Tegò, Kościół św. Józefa w Kolibkach w świetle źródeł archiwalnych (1763−1939), „Rocznik Gdyński”, 2007, nr 19, s. 17–38
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IV, pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego i W. Walewskiego, Warszawa 1883
• Staśko J., Przewodnik po polskiem wybrzeżu, Warszawa–Pòznań–Kraków–Lwów–Gduńsk–Wilno–Katowice 1924

Ikònografiô:

1. Zdrzódło: Mùzeùm Miasta Gdinie
2. Zdrzódło: Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park we Wdzydzach