Fantasticznô pòstacjô, jakô pòchòdzy z fòlkloru marénów, dze trzimô fùnkcjã dozérnika, ale téż dozércë òkrãtu. Na zôczątkù ta pòstacjô wëstãpòwała w germańsczi tradicje (w niem. jãz.: der Klabautermann), a pòtemù trafiła do krãgù słowiańsczich kùlturów. Colemało je przedstôwióny jakno môłi człowieczk, òblokłi jak maréna. Wëprzédniwô gò równak czerwònô westka, biôłé bùksë i wiôldżi òkrãgłi kłobùk. Klabaternik nôczãscy mieszkô w tilnym dzélu òkrãtu, krótkò kòtwë. Chòdzy òb noc pò pòkładze z lãpą i wiôldżim drzewianym merkã, jaczim klepie w pòszëcé i je ùprôwiô. Te dzejania òbsada rozpòznôwô dzãka zwãkóm klepaniô, trzôskù abò głëchëch ùderzeniów, jaczé je czëc z bëna òkrãtu. Dëch-dozérnik wspiérô rëbôków w drãdżi robòce, bùdzy jich na wachce i pòmôgô òb czas nocny bùrzë. Sprawiedlëwò wënôdgrôdzô robòcëch lëdzy, a òstré sztrôfë dôwô zgniłim. Òb czas sztorëmù mòże nawetka ùretac òkrãt òd rozbicô, bò zjôwiô sã na wiéchrzëznie mòrza jakno mòdri płom i wskazywô drogã do pòrtu.
Wedle niejednëch òpòwiedniów marénów Klabaternik je pòkùtëjącą dëszą nieòchrzconégò dzecka, jakô zjawiła sã na òkrãce, bò wëszła z cała pòchòwónégò w zemi, w jaczi bëłë semiona chójczi abò danë. Jeżlë drzewò, jaczé wërosło z taczégò môla, òstało scãté i pózni wëzwëskóné do bùdowë òkrãtu, bãdze òn wierã nawiedzony przez Klabaternika. Na taczi ôrt miast w czëscu, dësza nieòchrzconégò dzecka mieszkô na pòkładze bôta.
Il. 1. Klabaternik
Òglowò Klabaternik je dlô marénów pòmòcny, ale wedle zgniłëch lëdzy rozmieje bëc baro złoslëwi, doprowôdzającë do wëpôdków, stracënkù jedzeniô abò ùszkòdë cała. Tej-sej nawetka, czej sã ùkazywô w cawny swòji pòstacje przed òczama marénë, je zwiestnikã jegò smiercë. Pòtkanié z nym dëchã w rozmajitëch partach òkrãtu mô swój znaczënk: żelë je òn z tëłu, w òkòlim mechanizmù kòtwë, je to dobri znak, a jeżlë chtos gò widzôł w bòcónym gniezdze, òznôczô to znikwienié òkrãtu.
Symbòliczno Klabaternik je przedstôwcą dôżny bôłdzë wòdë i pòczestnotë mòrza. Taką mòc marénowie chcą òbłaszczëwic i sczerowac w pòżëteczną starnã, je to równak mòc, chtërna równoczasno òbjôwiô dobro i wcyg ùcékô przed próbama ùjerzmieniô, pòkazywającë swòjã grozną dlô żëcô skarń. Klabaternik wëstãpiwô we wielnëch zbiorach brawãdów i legendów, òpòwiôdaniów i romanów, np. kòl W. Łãdżi, A. Labùdë, J. Cenôwë, F. Fenikòwsczégò, É. Pùzdrowsczégò, J. Sampa, J. Mamelsczégò, D. Abramòwicz abò J. Nitkòwsczi-Wãglôrz. Jesz w ùjimniãcach fòlkloristów z XIX w. je to pòstacjô dosc schematicznô, ale ju w lëteracczich bédënkach z kùńca XX i pòczątkù XXI w. fantasticznô ùkôzka stała sã bòkadniészô w znaczenia.
Klabaternik to téż przëtómk W. Czedrowsczégò, kaszëbsczégò wëdôwcë i dzejarza, chtëren pòd tim mionã pùblikòwôł swòje pùblicysticzné wëpòwiedzë. Aùtór tim przëtómkã pòdpòwiôdôł, że jegò wëpòwiescë mògą dac doradã abò òstrzégã.
Daniél Kalinowsczi
Bibliografiô:
- Fenikowski F., Rękopis z gospody „Pod Łososiem”, Gduńsk 1958
- Nitkowska-Węglarz J., Wyprawa do Krainy Baśni, Bëdgòszcz 2015
- Samp J., Mitopeje Pobrzeża Bałtyku, Gduńsk 2009
- Tegò, Gduńsk. Basniowô stolëca Kaszub, Gduńsk 2017
Ikònografiô:
- Zdrzódło: Kaszëbsczi Institut
