Kiedrowski Wojciech

W. Kiedrowski był przez kilkadziesiąt lat ważną i rozpoznawalną postacią ruchu kaszubsko-pomorskiego. Wypełniał w swoim życiu kilka funkcji, ale najważniejszą było promowanie kaszubszczyzny przez wydawanie książek o tematyce kaszubskiej i praca redaktorska w „Pomeranii”, głównym publikatorze Pomorza i Kaszub.

Urodził się w Gdyni 22 listopada 1937 roku. Pochodził z rodziny o głębokiej świadomości politycznej i tożsamościowej. Jego ojciec – Władysław był sędzią Sądu Rejonowego, a przy tym jednym z założycieli Zrzeszenia Miłośnikow Kaszubszczyzny „Stanica” w Gdyni (1936). Matkę Halinę z d. Lniską stracił półtora roku po swoim urodzeniu. Pół roku później, w listopadzie 1939 r. w Piaśnicy został zamordowany przez hitlerowców jego ojciec. Po śmierci rodziców był wychowywany przez rodzinę w Kartuzach, Sławkach oraz w Wejherowie. Uczył się w Gimnazjum i Liceum im. Hieronima Derdowskiego w Kartuzach. Potem studiował w Politechnice Gdańskiej, uzyskując tytuł magistra inżyniera na Wydziale Budownictwa Wodnego (1960). Po zakończeniu edukacji podjął pracę w gdańskim Przedsiębiorstwie Instalacji Sanitarnych, rozpoczynając od zwykłego stanowiska inżynierskiego, kończąc na dyrektorstwie w tej firmie. Na początku lat sześćdziesiątych wszedł w związek małżeński z żoną Renatą (1962), która ofiarnie wspierała go w późniejszej działalności wydawniczej.

Kiedrowski jeszcze w swoich czasach studenckich zaangażował się w działalność na rzecz propagowania walorów Kaszub. Do Zrzeszenia Kaszubskiego wstąpił już w 1958 r. Rok wcześniej był twórcą i przewodniczącym Klubu Studentów Kaszubów „Ormuzd”. Współzakładał także trójmiejski Klub Studencki „Pomorania”, w którym piastował funkcję prezesa. W 1967 r. wnioskował o przyznawanie przez Klub „Pomorania” odznaczenia honorującego szczególne osiągnięcia na polu rozwijania kaszubszczyzny, czyli Medalu Stolema. W następnych latach pełnił funkcję członka Zarządu Głównego ZKP, a w trudnych politycznie latach 1980–1985 był jego wiceprezesem.

W. Kiedrowski największe zasługi ma w działalności edytorsko-wydawniczej. Przez kilkanaście lat (z krótkimi pauzami) był redaktorem naczelnym periodyku „Pomerania” (1965–1989). Dzięki jego pracy, konsekwencji i wizji wydawniczej pismo zmieniło swoją formę od wewnątrz środowiskowego „Biuletynu Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” do ukierunkowanego nie tylko na zrzeszeniowego, ale pomorskiego, a nawet ogólnopolskiego czytelnika. Kiedrowski zadbał w swoim kierowaniem „Pomeranią” o różnorodne działy tematyczne. Zaprosił do współpracy wielu dziennikarzy, animatorów i regionalistów, budując ciekawe relacje ideowe z takimi autorami, jak: S. Pestka, T. Bolduan, I. Trojanowska, J. Borzyszkowski czy C. Obracht-Prondzyński. Zadbał również o obecność literatury pięknej w jej polsko- (nurt literatury kaszubsko-pomorskiej) i kaszubskojęzycznym kształcie, przyczyniając się do wieloletniej obecności na łamach czasopisma utworów A. Łajming, A. Nagla czy S. Jankego.

W. Kiedrowski współtworzył od 1970 r. politykę publikacyjną wydawnictwa Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, co nie było łatwe ze względu na sytuację społeczno-polityczną (czasy socjalizmu z instytucją cenzury) i warunki ekonomiczne (kryzys gospodarczy, reglamentacja papieru). Jako jedne z pierwszych pojawiły się tutaj klasyczne dziś tomiki poetyckie: Procem nocë A. Nagla oraz Moja stegna J. Trepczyka. Dzięki jego wysiłkowi wydawnictwo ZKP przez pierwsze 10 lat działalności wydało blisko 100 tytułów książkowych. Zajmował się redakcją tekstów, organizacją papieru i zdobywaniem zgód cenzury i kolportażem druków. Podobnie było w przypadku prowadzenia „Pomeranii”. Trzeba tutaj pamiętać, że Kiedrowskiemu przyszło działać w bardzo szczególnych i dramatycznych momentach historii Europy Środkowej. Oto po wprowadzeniu stanu wojennego przerwano wydawanie „Pomeranii”, zaś dzięki uporowi redaktora naczelnego pisma kolejny numer ukazał się w lutym 1983 r. Co prawda decyzją administracyjną zmniejszono wówczas nakład pisma, ale właśnie Kiedrowski jako redaktor naczelny zaprosił do współpracy i drukowania na łamach czasopisma tych dziennikarzy, których z powodu działalności patriotycznej pozbawiono prawa wykonywania zawodu, m.in. E. Szczesiak i Z. Gach. Było to aktem dużej odwagi politycznej i cywilnej.

Nowy etap działalności wydawniczej Kiedrowskiego rozpoczął się w roku 1989, kiedy ogólnopolskie polityczne ustalenia „okrągłego stołu” dały nadzieję na zwiększenie się przestrzeni do wymiany wolnościowej myśli, a tym samym możliwość bardziej dobitnego wyrażenia podmiotowych racji tożsamościowych środowiska kaszubskiego. Przemiany ustrojowe odcisnęły się również w sferze wydawniczej: zniknęły ograniczenia cenzuralne, materiały i usługi poligraficzne stał się ogólnodostępne, choć dużo bardziej kosztowne. Wolny rynek w ekonomii drastycznie zweryfikował wówczas obecność inicjatyw wydawniczych Kiedrowskiego, który najpierw zmagał się z finansowaniem swoich druków, potem zaś z różnymi efektami szukał sposobów na ich kolportaż.

Kiedrowski-wydawca zainicjował powstanie kilku serii wydawniczych związanych tematycznie z Pomorzem i Kaszubami. Pierwsza z nich to Kara Remusa, formalnie rzecz biorąc seria wydawana dzięki aktywności gdańskiego oddziału ZKP od 1990 r. Pojawiły się tutaj takie pozycje, jak m.in.: L. Bądkowski, Myśleć samemu (1990); J. Drzeżdżon, Złoty pałacyk (1990); S. Janke, Kol kuńca wieku (1990); A. Łajming, Seweryna i trzy opowiastki (1993). Nazwa serii nawiązywała do taczki głównego bohatera Życia i przygód Remusa A. Majkowskiego, który przemierzał Kaszuby, pchając taczkę z książkami. Kiedrowski uznawał tę serię książek za współczesny i atrakcyjny środek przekazywania kaszubsko-pomorskiej literatury pięknej.

Druga seria wydawnicza publikowana za sprawą Kiedrowskiego miała tytuł Arkun i powstała w 1990 r. dzięki gdyńskiemu oddziałowi ZKP. Przez cztery lata jej wydawania pojawiły się tutaj pozycje m.in.: L. Bądkowski, Pomorska myśl polityczna (1990); J. Drzeżdżon, Na niwach (1991); G. Labuda, O Kaszubach (1991); A. Majkowski, Pielgrzymka wejherowska (1992); W. Szulist, Kaszubi kanadyjscy. Okres pionierski i dzień dzisiejszy (1992). W tym przypadku nazwa serii nawiązywała do silnego, porywistego wiatru, zwanego na północy Kaszub – Arkunem, co miało według Kiedrowskiego sugerować, jak bardzo ważna i poruszająca jest treść zawarta w danej publikacji.

Oceniając wspomniane serie wydawnicze rynku wydawniczego z dzisiejszego punktu widzenia, można mieć niekiedy obiekcje co do ich broszurowych czy zeszytowych form. Można również utyskiwać na skromną formę edytorską. Trzeba jednak pamiętać, że możliwości finansowe Kiedrowskiego nie pozwalały na tworzenie bogatych projektów. Poza tym, mimo zaplecza organizacyjnego ZKP książki serii Kara Remusa i Arkun rozchodziły się słabo. Warto jednakże pamiętać, że te niewielkie objętościowo publikacje świadczyły sobą, że ruch kaszubski coraz śmielej przebija się do szerszych kręgów czytelniczych i zachęca do krytycznego stosunku wobec historii, literatury czy problematyki społeczno-kulturalnej.

Przejście Kiedrowskiego na emeryturę na początku lat 90. XX wieku spowodowało, że postanowił zaangażować się w nową inicjatywę wydawniczą. Założył prywatną oficynę Czec, w której wraz z żoną mógł postanowić o wyborze publikowanych przez niego autorów czy zewnętrznym kształcie książki. W ten sposób powstało wydawnictwo, które działało od 1994 do 2011 r. i wypuściło na rynek czytelniczy około 150 tytułów. Są tutaj prace napisane tak przez przedstawicieli świata akademickiego, jak i przez artystów czy publicystów. Niektóre z propozycji stały się ważnym głosem językoznawstwa czy historii, inne zaś prezentowały twórczość artystyczną znanych na Pomorzu i Kaszubach literatów. Część z wydanych przez Kiedrowskiego pozycji stała się z czasem znaczącymi przykładami ruchu kulturalnego i tożsamościowego, np. Kaszubi i ich dzieje G. Labudy (1996); Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny pod red. J. Tredera (2002); Kaszuby. Leksykon geograficzny pod red. E. Klamanna, S. Rzymowskiego, J. Skupowej i J. Szukalskiego (2002) czy też Muzyka Kaszub pod red. W. Frankowskiej (2005). Oficyna Czec Kiedrowskiego konsekwentnie wydawała kaszubskojęzyczną literaturę piękną. Oto w rodzaju literackim liryki wydane zostały zbiorki np. ks. L. Heykego, A. Nagla, J. Drzeżdżona, S. Jankego, J. Labuddy, I. Czai czy H. Makurat. W zakresie epiki pojawiły się dzięki oficynie m.in.: opowiadania J. Drzeżdżona czy wspomnienia A. Kiedrowskiego. Drukowane były także sztuki teatralne: ks. L. Heykego, I. Czai oraz A. Łajming, Kiedrowski dbał również o wydawanie prac związanych z językiem kaszubskim: np. D. Pioch, W. Lew-Kiedrowskiej, M. Cybulskiego, R. Wosiak-Śliwy, J. Pomierskiej i E. Gołąbka. Stale pojawiały się książki o szeroko rozumianej tematyki kaszubskiej: T. Bolduana, E. Kamińskiego, T. Linknera, R. Ossowickiej czy A. Kleina.

Rodzajem serii wydawniczej w ramach działalności oficyny Kiedrowskiego było kilka pozycji książkowych sygnowanych skrótem RWK, co odnosiło się do inicjałów Renaty i Wojciecha Kiedrowskich. Pojawiły się tutaj propozycje typu: A. Nagel, Świecka apostołka Wanda Hallmann (1993), R. Skwiercz, Trzosk (1993), Z. Żakiewicz, Stegna kaszubska (1993), czy B. Socha-Borzestowski, Przygody pilota turystycznego (1994) oraz Trzy kalwarie o. Gaudentego Kustusza. Kazanie wygłoszone przez o. Adama Ryszarda Sikorę OFM (2007). Występowanie skrótu RWK w wyżej wymienionych pracach wskazywało na większą niż dotąd edytorsko-sprawczą rolę R. Kiedrowskiej w wydawaniu poszczególnych tytułów.

Praca edytorska i publikacyjna, jaką wykonali W. i R. Kiedrowscy, była w zakresie działalności oficyny „Czec” bardzo duża i choć owi właściciele firmy nie osiągnęli wielkich sukcesów finansowych, to trzeba przyznać, że trudno bez ich aktywności wyobrazić sobie ruch kulturalny lat 90. XX w. i pierwszej dekady XXI w. Wielokrotnie odwoływano się do działalności Kiedrowskiego w początkowych latach istnienia Targów Książki Kaszubskiej i Pomorskiej „Costerina” w Kościerzynie. Podkreśla znaczenie formacyjne dla siebie Kiedrowskiego A. Busler jako animator Kaszubskiego Forum Kultury w Gdyni i prowadzący Księgarnię Kaszubsko-Pomorską „Czec”, dzisiejszą internetową formę obecności dawnej oficyny.

Niejako na marginesie działalności wydawniczej W. Kiedrowski publikował niekiedy swoje własne teksty publicystyczne, przyjmując wówczas pseudonim Wojciech Jankie lub Klabaternik. Były to jego osobiste oceny życia społecznego i politycznego, pojawiały się także wypowiedzi dotyczące kondycji ruchu kaszubsko-pomorskiego, historii oraz kultury regionu. Kiedrowski opublikował również kilka swoich wierszy w „Nordzie” oraz „Zsziwku”.

W. Kiedrowski był ceniony przez środowisko kaszubsko-pomorskie. Otrzymał ważne odznaczenia czy nagrody. Najważniejsze z nich to Medal Stolema (1972), Odznaka Honorowa Pieczęć Świętopełka Wielkiego (1980), Medal Srebrna Tabakiera Abrahama (1998), Nagroda im. Floriana Ceynowy „Budziciel Kaszubów” (2006) oraz Złoty Krzyż Zasługi (2006). W 2021 roku odsłonięto w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach tablicę upamiętniającą jego postać. Poświęcono mu również trzy książki zbiorowe, fetując jego rocznicę urodzin: Lew. Stolem. Budziciel (2007), a później, wspominając jego postać i działalność (W hołdzie wielkiemu Kaszubie (2007) oraz Wojciech Kiedrowski (2021). Pamięci Kiedrowskiego poświęcone zostały również wiersze napisane po kaszubsku i po polsku (W. Bobrowski, I. Czaja, A. Dąbrowa-Klein, B. Karczewski, H. Makurat, E. Puzdrowski, R. Skwiercz, J. Stachurski oraz J. Walkusz).

Daniel Kalinowski

Bibliografia:

• Formella S., Wojciech Kiedrowski i jego działalność w świetle akt Służby Bezpieczeństwa (część 1 i 2), „Kartuskie Zeszyty Muzealne” 2022, nr 7 oraz 2023, nr 8
• Lew. Stolem. Budziciel. Wojciechowi Kiedrowskiemu na 70. urodziny, red. zespół, Gdańsk-Wejherowo 2007
• W hołdzie wielkiemu Kaszubie. Wojciech Kiedrowski (1937-2011), red. A. Busler, Gdynia 2012
• Wojciech Kiedrowski (1937–2011). Działalność wydawnicza: Kara Remusa, Arkun i Oficyna Czec, red. A. Busler, Gdynia-Wejherowo 2021

Netografia:

• T. Żuroch-Piechowski, My, z „niepolskiej” ziemi, „Tygodnik Powszechny” 27.09. 2009, https://www.tygodnikpowszechny.pl/my-z-niepolskiej-ziemi-135130
• S.L., Tablica pamiątkowa Wojciecha Kiedrowskiego, „Pomerania” 2021, nr 5, s. 3, https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/75785/82444.pdf

Ikonografia:

1. Źródło: zbiory Daniela Kalinowskiego
2. Źródło: zbiory Daniela Kalinowskiego
3. Źródło: zbiory Daniela Kalinowskiego
4. Źródło: zbiory Daniela Kalinowskiego
5. Źródło: zbiory Daniela Kalinowskiego