Książę pomorski, król Norwegii, Szwecji i Danii, założyciel Unii Kalmarskiej trzech królestw nordyckich, jeden z najważniejszych władców w historii Europy Północnej (ur. przed 11.06.1386, Darłowo – prawdop. 3.05.1459, Darłowo). Pochodził z rodu książąt pomorskich Gryfitów, był synem księcia słupskiego Warcisława VII i Marii Meklemburskiej.
W roku 1389, podczas pobytu w Danii, został adoptowany przez norwesko-duńską regentkę Małgorzatę. W tym samym czasie przyjął imię Eryk (jego pierwsze imię to Bogusław). Dzięki staraniom Małgorzaty został uznany za króla Norwegii (jako Eryk III, 1388/1389), a w 1396 roku wybrany na króla Danii (jako Eryk VII) i Szwecji (Eryk XIII). W Kalmarze powstała formalnie Unia trzech królestw, która przetrwała aż do XVI wieku. Samodzielne rządy król rozpoczął dopiero po śmierci Małgorzaty w 1412 roku.
W Szwecji narastało niezadowolenie z jego rządów, m.in. dlatego, że najważniejsze stanowiska obsadzał urzędnikami z Danii (sam rezydował głównie w Kopenhadze) i Pomorza. Bezskutecznie próbował zapewnić sukcesję swojemu krewnemu, księciu pomorskiemu Bogusławowi IX. Powszechna opozycja w trzech królestwach oraz niepowodzenia w wojnach, m.in. z Hanzą, doprowadziła do jego detronizacji: w Danii i Szwecji w 1439 roku, a w Norwegii w 1442 roku. Jego następcą został jego siostrzeniec Krzysztof III, syn Katarzyny Pomorsko-Słupskiej. Od czasów jego rządów głównym symbolem w herbie szw. miasta Malmö jest głowa pomorskiego Gryfa.
Do 1449 roku Eryk rezydował w Visby na Gotlandii, skąd organizował wyprawy łupieżcze i atakował statki na Bałtyku — stąd bywa nazywany „ostatnim wikingiem”. Skarb przywieziony z Danii oraz zrabowane kosztowności zabrał w 1449 roku do Darłowa, po tym jak Szwedzi wypędzili go z Gotlandii.
Il. 1. Eryk Pomorski, pomnik na dziedzińcu zamku w Darłowie
Po powrocie do Darłowa objął panowanie w księstwie słupskim. Do śmierci korzystał z zamku darłowskiego jako swojej głównej siedziby. Starał się zażegnać wewnętrzne konflikty w kraju i w tym celu pośredniczył w małżeństwie Zofii, córki swojego poprzednika Bogusława IX, z księciem Erykiem III Pomorsko-Wołogoskim. Związek ten doprowadził później do połączenia księstw szczecińskiego i słupskiego.
Eryk został pochowany w Darłowie, w ówczesnym kościele Wniebowstąpienia NMP (obecnie kościół MB Częstochowskiej). Dzisiejszy sarkofag z białego piaskowca pochodzi z 1888 r. i został wykonany w Magdeburgu na zlecenie cesarza niemieckiego Fryderyka III.
Obecnie Eryk jest ważnym elementem lokalnej i historycznej tradycji, szczególnie w Darłowie. W 600. rocznicę Unii Kalmarskiej na placu Króla Eryka i na kościele Mariackim umieszczono tablice pamiątkowe, ufundowane z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Darłowskiej. W 2009 roku kolejną tablicę umieszczono na ścianie zamku z okazji 550. rocznicy jego śmierci.
Hejnał miejski, grany od 2000 r., został skomponowany przez Macieja Sobczyńskiego w 1999 r. jako „Hymn króla Eryka Pomorskiego”. Od 1998 roku Rada Miejska przyznaje wyróżnienie Złoty Denar Króla Eryka (autorstwa K. Kontowskiego) za zasługi dla miasta. Kontowski jest także autorem projektu sochy Eryka, ustawionej w 2010 r. na dziedzińcu zamku darłowskiego.
Il. 2. Eryk Pomorski na portrecie z pałacu w Gripsholmie
Miasto okazjonalnie wykorzystuje postać Eryka w celach marketingowych, a od lat 90. XX wieku używa określenia „Miasto królewskie Darłowo”. Choć Eryk rezydował tam jedynie jako książę słupski po utracie koron nordyckich, w lokalnej i regionalnej tradycji oraz w budowaniu wizerunku miasta stale powraca odniesienie do jego tytułu królewskiego. Postaci Eryka poświęcono także część ekspozycji w Muzeum w Darłowie, gdzie podkreśla się rolę tej postaci w lokalnej pamięci historycznej.
Miloš Řezník
Bibliografia:
- Barüske H., Erich von Pommern. Ein nordischer König aus dem Greifengeschlecht. Hinstorff, Rostock 1997
- Boras Z., Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996, s. 125-141
- Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970
- Kozłowski K., Podralski J., Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985
- Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005
Ikonografia:
- Źródło: domena publiczna
- Zdj. M. Řezník, 2019
