Dobrogòst i Miłosława to titel nôbarżi znónégò miłotnégò pòematu kaszëbskòjãzëkòwégò ùtwórstwa Léòna Heyczi. Béł pisóny i pùblikòwóny w cządnikach w dzélach w dwadzestëch i trzëdzestëch latach XX w., w całoscë òstôł wëdóny dopiérze wiele pózni.
Gatënkòwò je to trzëdzélowô baladowô kómpòzycjô (dz. I – Miłosława, dz. II – Wòjewòda, dz. III – I sã stało), pisónô szlabizową, rimòwóną wiérztą, stilizowóną na strzédnowiekòwą lëteraturã, ôrt kómpilacji liriczi „celticczi materii” (prowansalsczi liriczi) i chanson de geste (ricersczi piesni). Stilisticznô mô tuwò górã napùżwiony ôrt òpòwiôdania ò miłoce dwòjga lëdzy, w idealizowónëch czasach strzédnëch wieków i kùlturowégò rëmù Kaszëb. Żelë jidze ò kómpòzycjã i zamkłosc, je to przédno historiô ò wiôldżim wseczëcym Miłosławë – wrazlëwégò, snôżégò dzéwczãca i Dobrogòsta – wòjewòdë-ricerza i czëłégò chłopa, chtërno rozwijô sã w niedrësznëch historicznëch i strzodowiszczowëch warënkach. Młodi herojowie sã żenią, ale jich związk wcyg je zagrożony bùtnowima zôwadama. Òpisënczi przédnëch herojów są nacéchòwóné czekawima artisticzno znankama (sublimacjô, idealizacjô), bùdëjącë wkół nich nôstrój głãbòczi miłotë. Téż i przedstôwienié negatiwnëch pòstacjów (Dagòmir) je fòrmalno dozdrzeniałé, co dramatizëje wëdarzenia i dôwô wicy emòcjów pòstacjóm. Mùsz je pamiãtac, że do dzysô w kaszëbskòjãzëkòwi lëteraturze felëje drëdżégò tak kònsekwentno napisónégò historicznégò pòematu.
Il. 1.
Ùsôdzk Heyczi, òkòma te, że są w nim dzélëczi baladë, je równoczasno ôrtã liriczny epòpeji, w jaczi pòjôwiô sã mit szczestlëwi krôjnë Kaszëb, rządzony przez bëlnégò strzédnowiekòwégò ksyżëca Swiãtopôłka II, wkół jaczégò są wiérny mù ricerze, dëchòwny i pòddóny. Gduńsk je tuwò stolëcą samòstójnégò państwa, a Swiãtopôłk prowadzy dobëtné wòjnë z Krzëżacczim Zôkònã (→ Krzëżôcë) i sąsadama. Nié wszëtkò równak jidze szczestlëwò. Bënowi i bùtnowi niedrëszë le żdają, dlôte zôzdrosny ò Miłosławã Dagòmir zmôwiô sã z bracyną Swiãtopôłka – Sambòrã, a z bùtna krzëżacczé i pòlsczé wòjska wcyg przechôdają grańce wschòdnopòmòrsczégò ksãstwa.
Trzecą wôżną znanką pòematu je juwernotowô narracjô, jakô wëchôdającë òd kaszëbsczégò fòlklorowégò spòdlô (legendë i òpòwiednie), dôwô lëdzóm, môlóm i zdarzenióm symbòliczné znaczënczi. Pòjôwiô sã np. Pùckô Góra jakno plac ze spiącym bënë ni wòjskã, klôsztorë w Òliwie i Żukòwie jakò òstrzódczi dëchòwégò żëcô, òpòwiescë ò Gduńskù, Chmielnie abò Garczu jakno wôżnëch gardowëch òstrzódkach. Są téż w dokazu dzélëczi przedchrzescëjańsczich tradicjów, np. mit ò zatopionym miesce Wineta abò zaòstałoscë prasłowiańsczich wierzeniów (jezórnice, krôsniãta). W taczim widze Kaszëbë to emòcjonalny rum krótkò serca, bez jaczégò subiekt dokazu ni mòże nalezc w swiece egzystencjalnégò spôłnieniô. Nie jidze tu leno ò òdczëca jednégò człowieka, ale ò wësłowienié zbiérny regionalno-etniczny swiądë, dejã kaszëbsczi subiektowòscë, jakô w ùjimniãcym mitu Heyczi i jinëch młodokaszëbów òstała zbùdowónô ju w XIII w. W taczim przëtrôfkù Kaszëbi mają prawò dzysdnia czëc sã gwësno ze swòjima kùlturowima, spòlëznowima i pòliticznyma zgrôwama. Miało to òsoblëwi znaczënk w diskùsje ò Pòmòrzim i Kaszëbach w drëdżi i trzecy dekadze XX w., czej Rzeczpòspòlitô Pòlskô wrócëła na kartã Eùropë, a prawie dzãka Kaszëbóm ùdostała przëstãp do Bôłtu.
Daniél Kalinowsczi
Bibliografiô:
- Dzieło Leona Heykego, red. J. Borchmann, M. Plińska i B. Wiszowaty, Bólszewò 2016.
- Heyke L., Dobrogòst i Miłosława, Gduńsk 1999.
- Janke S., Poeta z kaszubskiej nocy, Gduńsk 1998.
- Linkner T, Z lirycznej i epickiej twórczości Leona Heykego, Bólszewò 2015.
Ikònografiô:
- Zdrzódło: Kaszëbsczi Institut
