Początkowo emigracja kaszubska „za wielką wodą” nie stworzyła własnych środków komunikacji. Korzystano raczej z mediów lokalnych, które funkcjonowały w środowiskach polonijnych, przy czym na ich łamach pojawiała się co jakiś czas tematyka kaszubska. Najlepszym tego przykładem jest „Wiarus”, wydawany w Winonie w latach 1886–1893 i 1895–1919 (w latach 1893–1895 pod tytułem „Katolik”), zwłaszcza za czasów redakcji H. Derdowskiego (1886–1902). Pismo trafiało w tym okresie do licznej w Minnesocie emigracji kaszubskiej.
Jednak o inicjatywach odwołujących się wprost do kaszubskości można mówić dopiero od lat 90. XX w. Pierwszy przykład to „Przëjôcél Lëdu Kaszëbsczégò”// „Friend of the Kashubian People”, anglojęzyczny kwartalnik wychodzący w USA w latach 1996–2012. Pismo wywodzi się ze środowiska Kaszubskiego Zrzeszenia Ameryki Północnej (Kashubian Association of North America (KANA), którego pierwszym prezesem była B. Krbechek. Ona też rozpoczęła wydawanie czasopisma. Pierwszy numer kwartalnika ukazał się w 1996 r. i miał 12 stron. W następnym latach wychodził na 16 stronach w nakładzie 150 egzemplarzy. Pismo ukazywało się ponad 16 lat, aż do czasu, kiedy B. Krbechek i R. Stachowicz zaprzestały jego wydawania. Oprócz wspomnianych autorek wyróżnili się w ogłaszanych treściach czasopisma: Ch. Leavitt i R. Kiedrowski.
Il. 1.
W sensie treściowym publicyści kwartalnika ukazywali dawną i współczesną specyfikę kulturową Kaszub, podawali informacje historyczne, genealogiczne (L. Visutskie, Looking for family ties in Kashuby), językowe i kulturalne. Publikowali tutaj tak doświadczeni badacze amerykańscy (np. A. Rekowski, Comment on Hoffman’s Article on Kashubia) lub autorzy z Kaszub (np. J. Borzyszkowski), jak i lokalni historycy lub genealodzy. Ukazywały się w nim również artykuły-relacje z wyjazdów do Polski, w których kulturowi turyści ukazywali swoje doświadczenia podczas „podróży sentymentalnej” do Polski i na Kaszuby (np. E. i M. Stoltman, Visiting the Homeland). Istnienie amerykańskiego „Friend of the Kashubian People” pozwalało potomkom kaszubskiej emigracji w Ameryce Północnej zrozumieć dawną kaszubską rzeczywistość i w sytuacji współczesności zachować swoje kulturowe korzenie.
Drugi przykład to „News from the Wilno Heritage Society”, anglojęzyczny półrocznik poświęcony sprawom kaszubskim, wydawany od 2003 r. do dziś w Kanadzie. Redaktorką naczelną i autorką wielu tekstów periodyku jest S. Mask-Connolly – publicystka, dziennikarka, liderka społeczna i przedstawicielka kolejnego pokolenia dawnych kaszubskich emigrantów. Poszczególne numery czasopisma mają od 16 do 28 stron. Pismo utrzymuje się ze środków prywatnych darczyńców. W ciągu kilkunastu lat istnienia publikują tutaj swoje artykuły głównie nieprofesjonaliści zainteresowani historią, genealogią, etnografią i kulturą. Teksty w całości pisane po angielsku, czasami nasycane są formami kaszubskimi. W generalnym wymiarze można zauważyć, że pismo pełni ważną rolę identyfikacyjną dla kanadyjskich Kaszubów (np. S. Mask-Connolly, Kashubs Celebrate 150 years in Canada, Wilno, August 2, 2008), odkrywając dziedzictwo przodków ukryte w nazwach kanadyjskich miejscowości, mianach przedmiotów kultury materialnej (np. S. Mask-Connolly, Wilno Furniture) i w słownictwie czy też frazach, które jeszcze istnieją w ich codziennym języku.
W każdym numerze półrocznika odnaleźć można artykuł historyczny. Zwykle dotyczy przeszłości kaszubskich osad w Kanadzie (np. S. Mask-Connolly, Ottawa Valley Wends and their Kashub Connection), przedstawiając wybrane postacie tych społeczności. Rys losów kanadyjskich łączony jest przy tym z wiadomościami dotyczącymi Kaszub leżących w Europie (np. A. Zurakowska, Alexander Majkowski’s poem „Kashubian Countryman”). Osobną cząstką pisma są relacje z podróży do Polski i na Kaszuby, formułowane z perspektywy osób, które wybrały się do ojczyzny przodków, aby wzmocnić swoje poczucie tożsamościowe.
Daniel Kalinowski
Bibliografia:
Òd „Skôrbu” do „Stegnë”. 150 lat czasopiśmiennictwa kaszubskiego, red. D. Kalinowski, Wejherowo – Słupsk – Gdańsk 2017
Netografia:
- Pojedyncze artykuły z różnych wydań periodyku „News from the Wilno Heritage Society”: http://www.wilno.org/vol1.html
- Numer 14 czasopisma z 2013 roku: http://archiwum.kaszubi.pl/images/dodatkowe/media/2013/News%20from%20the%20Wilno%20Heritage%20Society%20&%20Polish%20Kashub%20Heritage%20Museum_14.pdf
Ikonografia:
- Źródło: Instytut Kaszubski
