Bruski Józef

Robaczkowo to przysiółek wsi Przytarnia położonej nad Jeziorem Wdzydzkim w parafii Wiele. Józef, który urodził się tam 11.02.1908 r., był synem wspaniałych gospodarzy – Łucji z Łosińskich i Jana Bruskich, spokrewnionych z rodziną Rogalów. Ukończywszy szkołę powszechną w Przytarni w 1919 r., został uczniem Collegium Marianum w Pelplinie, a następnie Gimnazjum Chełmińskiego, gdzie zdał maturę w 1927 r., będąc tam członkiem Koła Literacko-Naukowego im. T. Zana. Następnie wiele lat, niemal do wojny, studiował medycynę na Uniwersytecie Poznańskim, będąc członkiem Korporacji „Pomerania”, aktywnym uczestnikiem życia akademickiego (→ organizacje młodzieżowe). Wspominano, iż więcej czasu spędzał na dworach, gdzie przepadano za jego towarzystwem i humorem… Po drodze ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Grudziądzu i odbył u wuja dr. Cz. Rogali w Gdyni praktykę pielęgniarza.

Przed wojną podjął pracę jako sekretarz urzędu gminy we Wielu i Leśnie, a w czasie okupacji jako felczer w Główczewicach, działając w TOW „Gryf Pomorski” (→ partyzanci kaszubscy). W 1942 r. na jej polecenie podpisał niemiecką listę narodowościową, przyjmując III grupę. W następnym roku został wcielony do Wehrmachtu, mając konspiracyjne zadanie organizowania rodaków. Znalazłszy się po przeszkoleniu na terenie południowej Francji, nawiązał kontakty z tamtejszym ruchem oporu. Latem 1944 r. z grupą kolegów przeszedł na stronę partyzantki francuskiej, skąd po kilku miesiącach znalazł się w Polskich Siłach Zbrojnych w Italii. Po zakończeniu działań wojennych kontynuował studia na Uniwersytecie w Bolonii, skąd w 1947 r. z dyplomem dr. med. wrócił do kraju. Tu pracował w szpitalach w Chojnicach, Sławnie i Człuchowie, a następnie w ośrodkach zdrowia w Łęgu i Czarnej Wodzie. W latach 1957–58 był lekarzem na statkach rybackich „Fryderyk Chopin”, „Kaszuby” i „Morska Wola”, dbającym o stan zdrowia ciała i ducha marynarzy. Mieszkając wówczas w Czersku, współpracował z tamtejszym ZPiT „Kaszuby”.

Od 1959 r. do śmierci był kier. Ośrodka Zdrowia w Lipnicy na Gochach, gdzie zasłynął jako wyjątkowy lekarz i… hodowca – owczarz, znawca medycyny ludowej, folkloru i humoru, którymi interesował się od czasów młodości i przyjaźni z J. Karnowskim. Był też myśliwym, znawcą obyczajów łowieckich i kłusowniczych oraz duszy Kaszubów, niezrównanym gawędziarzem, którego opowieści miały często polityczne odniesienia, drugie dno, dotyczące realiów PRL-u, wyczuwane przez słuchaczy; nierzadko równie krytyczne wobec słabości Kaszubów, rodaków. Stąd też o współpracę z nim zabiegali dziennikarze, zwłaszcza reporterzy radiowi, z których najwięcej jego barwnych opowieści – gadek utrwaliła A. Jachnina z Bydgoszczy (→ radio po kaszubsku/radia kaszubskie).

Dr Bruski stał się też dobrym duchem big-bitowego Zespołu Muzycznego Służby Zdrowia w Chojnicach – „Chojny” jako jego konferansjer, z którym występował w różnych zakątkach Polski oraz w Czechosłowacji i ZSRR. Jest autorem scenariuszy okolicznościowych imprez w Chojnicach i widowiska „Wesele kaszubskie”.

Działał w Zrzeszeniu Kaszubskim, będąc współzałożycielem Oddziału w Chojnicach i członkiem Zarządu Głównego w Gdańsku. Był przyjacielem młodych z Klubu „Pomorania”. Gościł ich w Lipnicy; uczestniczył w imprezach klubowych w Łączyńskiej Hucie i w Gdańsku. Został laureatem Medalu Stolema. Był także odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Żonaty z J. Pestkówną z Brus, miał syna Andrzeja i wnuka Michała, który towarzyszył Dziadkowi w jego występach estradowych. Zmarł 14.12.1974 r. w szpitalu chojnickim po wypadku samochodowym na oblodzonej szosie w Lipnicy. Pochowany został na cmentarzu w Brusach.

Jego portret, dzieło J. Duraja, zawisł w Sali Posiedzeń Gminnej Rady Narodowej – dziś Rady Miejskiej – w Brusach, zwanej salą portretową. Gmina Karsin i ZKP O/Karsin-Wiele ufundowały obelisk pamiątkowy w Przytarni – na Robaczkowie w miejscu jego urodzenia. Z kolei Gmina Lipnica podobny pomnik pamięci zlokalizowała w sąsiedztwie Ośrodka Zdrowia w tej wsi. Tu i tam okolicznościowymi konferencjami – spotkaniami przypomniano niejednokrotnie jego barwną postać. Instytut Kaszubski wydał poświęcony mu tom Pro memoria Józef Bruski (1908–1974) i Robaczkowo, Gdańsk 2003, zawierający m.in. wspomnienia ludzi mu bliskich oraz towarzyszy z lat wojny, a także jego scenariusze, gadki i liczne dokumenty osobiste, prostujące towarzyszące postaci doktora fałsze i mity.

Z okazji 110. rocznicy jego urodzin w szkole w Lipnicy zorganizowano I Konkurs Gawędziarski im. J. Bruskiego; gościem był żyjący jeszcze wówczas syn Józefa – Andrzej; wielu uczestników recytuje gawędy Doktora, a stałym punktem programu jest przedstawienie szkolnego teatru na podstawie gawędy Bruskiego oraz wspomnienia pamiętających go lipniczan.

Poza tym uczestnicy konkursów – Turniejów Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia we Wielu rywalizują m.in. w kategorii gawęd publikowanych. Patronem tej nagrody jest właśnie J. Bruski.

Józef Borzyszkowski

Bibliografia:

• Borzyszkowski J., Moi mistrzowie i przyjaciele, Gdańsk 2015
• Tenże, Nad Radunią… O dziejach przysiółka skansenowskiego z „zagrodą kaszubską” w Łączyńskiej Hucie, Gdańsk 2016
• Chomaniowa M., Dom mojej matki, [w:] Pro memoria Józef Bruski (1911-1974) i Robaczkowo, Gdańsk 2003
• Godki Józefa Bruskiego, oprac. W. Kiedrowski, Gdańsk 1975
• Gôdczi Józwa Bruscziégò, red. i wstęp K. Ostrowski, Chojnice 2008
• Obracht-Prondzyński C., Kaszubi – między dyskryminacją a regionalną podmiotowością, Gdańsk 2002
• Tenże, Zjednoczeni w idei. Pięćdziesiąt lat działalności Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (1956-2006), Gdańsk 2006
• Ostrowska R., Trojanowska I., Bedeker kaszubski, Gdańsk 1974
• Pro memoria Józef Bruski (1908-1974) i Robaczkowo, zebr. i oprac. J. Borzyszkowski, Gdańsk 2006 Stromski Z., Pamięci godni. Chojnicki słownik biograficzny 1275-1980, Bydgoszcz 1986

Ikonografia:

1. Źródło: Instytut Kaszubski